اصول مراقبت از سالمندان + 15 راهکار کاربردی

اگر قصد مراقبت از سالمند به عنوان پرستار یا عضوی از خانواده را دارید باید بدانید که مراقبت تنها به انجام کارهای روزمره یا یا رسیدگی به بیماری‌ها محدود نمی‌شود، بلکه باید نیازهای جسمی، روانی و اجتماعی او را نیز در نظر بگیرد. در واقع اصول مراقبت از سالمندان زمانی درست اجرا می‌شود که یا رسیدگی به بیماری‌ها محدود نمی‌شود، بلکه باید نیازهای جسمی، روانی و اجتماعی او را نیز در نظر بگیرد. اصول مراقبت از سالمند زمانی به شکل صحیح اجرا می‌شوند که برنامه مراقبتی با شرایط، توانایی‌ها و ترجیحات خود سالمند هماهنگ باشد و در کنار تأمین امنیت و سلامت، استقلال و کرامت او نیز حفظ شود. در این مقاله، مهم‌ترین اصول و راهکارهای کاربردی مراقبت از سالمندان را بررسی می‌کنیم و توضیح می‌دهیم که در شرایط خاص یا هنگام نیاز به مراقبت مداوم، چه نکاتی باید مورد توجه قرار گیرد.

اصول مراقبت از سالمند چیست؟

در اصول مراقبت از سالمند، پرستار یا همراهان او باید بدانند که برنامه مراقبتی باید متناسب با شرایط، نیازها و توانایی‌های سالمند تنظیم شود و نمی‌توان از یک برنامه مشخص برای تمام سالمندان استفاده کرد. به عنوان یک همراه همواره باید این را در نظر داشته باشید که هنگام اجرای اصول مراقبتی، سالمند تنها دریافت کننده خدمت نیست و شما باید از نظرات و تصمیمات او برای انجام روتین مراقبت استفاده کنید.

همچنین همواره باید به یاد داشته باشید که استخدام پرستار سالمند به این معنا نیست که امور سالمند باید کاملا به شکل مستقل انجام شود؛ بلکه پرستار باید ارتباط سالمند با خانواده را حفظ کند و در آن‌ها را از وضعیت او مطلع سازد. اطلاع‌رسانی درباره تغییرات وضعیت سالمند، داروها و توصیه‌های درمانی می‌تواند به هماهنگ‌تر شدن روند مراقبت کمک کند.

15 راهکار کاربردی برای مراقبت از سالمندان

اگر قصد دارید تا از سالمند خود به شکل اصولی مراقبت کنید باید توجه داشته باشید که مراقبت از سالمند فقط محدود به رسیدگی هنگام بیماری نمی‌شود و شما باید به جنبه‌های مختلف از جمله سلامت جسمی، روانی و اجتماعی نیز توجه کنید. در ادامه به راهکارهای کاربردی خواهیم پرداخت که با کمک گرفتن از آن‌ها می‌توانید از سالمند خود به شکل اصولی مراقبت کنید:

1. ارزیابی وضعیت جسمی و نیازهای سالمند

برای داشتن یک برنامه مراقبتی اصولی بهتر است تا پیش از هرچیزی توانایی‌ها و نیازهای جسمی سالمند مانند توان حرکتی، تعادل، وضعیت تغذیه، حافظه و قدرت انجام فعالیت‌های روزمره را بررسی کنید و مشخص کنید سالمند در کدام کارها به کمک نیاز دارد. این ارزیابی کمک می‌کند میزان مراقبت متناسب با شرایط واقعی فرد تعیین شود و از کمک بیش از حد یا نادیده گرفتن نیازهای او جلوگیری شود.

2. ایمن کردن محیط خانه

بسیاری از آسیب‌های وارد شده به سالمندان در اثر افتادن یا سقوط آن‌ها از ارتفاع می‌باشد از این رو به تمامی مراقبان توصیه می‌شود تا به منظور کاهش خطر زمین خوردن در خانه فرش‌های لغزنده، سیم‌های رها شده و وسایل قرار گرفته در مسیر رفت‌وآمد را جمع کنند و مسیرهای اصلی را خلوت نگه دارند. همچنین توجه داشته باشید نور کافی در اتاق‌ها، راهروها و به‌ویژه مسیر سرویس بهداشتی اهمیت دارد و در صورت نیاز می‌توان از دستگیره‌های ایمنی و تجهیزات کمکی مناسب استفاده کرد.

3. مصرف منظم داروها

داروهای سالمند را بر اساس دستور پزشک و در زمان مشخص مصرف کنید و برای جلوگیری از فراموشی، از جعبه‌های مخصوص دارو یا برنامه یادآوری استفاده کنید. هیچ دارویی را بدون هماهنگی با پزشک شروع، قطع یا جایگزین نکنید.

4. توجه به تغذیه و مایعات دریافتی

وعده‌های غذایی سالمند باید منظم و متناسب با وضعیت جسمی، نیازهای تغذیه‌ای و بیماری‌های زمینه‌ای او تنظیم شود. در برنامه غذایی، دریافت کافی پروتئین، میوه و سبزیجات و سایر مواد مغذی مورد نیاز سالمند را در نظر بگیرید و میزان مصرف مایعات را نیز در طول روز پیگیری کنید. از آنجا که احساس تشنگی در برخی سالمندان کاهش می‌یابد، ممکن است بدن آنها دیرتر نیاز به مایعات را نشان دهد؛ بنابراین بهتر است نوشیدن مایعات به‌صورت منظم در برنامه روزانه قرار داشته باشد، مگر اینکه پزشک به دلیل بیماری قلبی، کلیوی یا شرایط دیگر، محدودیت مصرف مایعات تعیین کرده باشد.

5. حفظ فعالیت بدنی متناسب با توانایی‌ها

تحرک روزانه متناسب با توان سالمند به حفظ حرکت و انجام فعالیت‌های روزمره کمک می‌کند. پیاده‌روی کوتاه، حرکات کششی یا تمرین‌های ساده می‌توانند بخشی از برنامه روزانه باشند؛ اما در صورت وجود بیماری یا محدودیت حرکتی، نوع فعالیت باید با نظر پزشک یا متخصص توانبخشی انتخاب شود.

6. رعایت بهداشت فردی

استحمام، شست‌وشوی دست‌ها، بهداشت دهان و دندان، تعویض لباس و مراقبت از پوست باید متناسب با توانایی سالمند در برنامه روزانه او قرار گیرد و در صورت نیاز به کمک، بهتر است به جای انجام کامل کارها، سالمند را تا حد امکان در بخش‌هایی که می‌تواند خودش انجام دهد مشارکت دهید؛ زیرا این کار علاوه بر حفظ بهداشت، به حفظ استقلال و احساس توانمندی او نیز کمک می‌کند.

7. مراقبت از زخم بستر

سالمندانی که به مدت طولانی بر روی تخت یا صندلی می‌مانند بیشتر در معرض آسیب‌های پوستی ناشی از فشار مداوم قرار دارند از این رو هنگام مراقبت از سالمند باید توجه داشته باشید که وضعیت بدن سالمند را به‌طور منظم تغییر دهید و پوست نواحی تحت فشار مانند پاشنه‌ها، لگن و دنبالچه را بررسی کنید.

8. حفظ استقلال سالمند

برخی از مراقبین سالمند بر این گمان هستند که باید او را در انجام تمامی کارها همراهی کنند اما این در حالی است که کمک بیش از اندازه ممکن است باعث شود سالمند به‌ تدریج توانایی انجام کارهایی را که هنوز قادر به انجام آنهاست را از دست بدهد.

به نقل از yorktownhealthvh.com

هنگامی که مسائل ایمنی مطرح می‌شود، پایبندی به این اصل ممکن است چالش‌برانگیز باشد. برای مثال، ممکن است فرد سالمندی بخواهد به رانندگی ادامه دهد، در حالی که این کار دیگر ایمن نیست. مراقبت مطلوب مستلزم گفتگویی صادقانه درباره خطرات موجود است، و در عین حال باید تا حد امکان به استقلال عمل فرد نیز احترام گذاشت.

9. حفظ ارتباط سالمند با خانواده

حفظ ارتباط سالمند با خانواده، دوستان و اطرافیان یکی از بخش‌های مهم مراقبت از سالمندان است و می‌تواند به کاهش احساس تنهایی و حفظ روحیه او کمک کند؛ بنابراین تماس تلفنی، دیدار با اعضای خانواده، انجام فعالیت‌های مشترک یا شرکت در فعالیت‌های اجتماعی را متناسب با توانایی و علاقه سالمند در برنامه مراقبتی قرار دهید و اجازه دهید میزان و نوع این ارتباطات تا حد امکان با ترجیحات خود او هماهنگ باشد.

10. توجه به سلامت روان

سلامت سالمند فقط به وضعیت جسمی او محدود نمی‌شود و تغییراتی مانند کاهش علاقه به فعالیت‌های مورد علاقه، کناره‌ گیری از دیگران، تغییر الگوی خواب یا اشتها، احساس ناامیدی و اضطراب می‌توانند نشان‌دهنده نیاز به توجه بیشتر باشند؛ بنابراین بهتر است درباره احساسات و نگرانی‌های سالمند با او گفت‌وگو کنید و در صورت تداوم یا تشدید این تغییرات، موضوع را با پزشک یا متخصص سلامت روان در میان بگذارید.

11. تقویت فعالیت‌های ذهنی

به عنوان یک پرستار یا مراقبت سالمند باید بدانید که در کنار وضعیت جسمی، باید مراقبت شرایط ذهنی سالمند نیز باشید و تلاش کنید تا با استفاده از راهکارهای مختلف مانند بازی ذهنی حافظه او را تقویت کنید. هنگام انجام فعالیت‌های ذهنی، پیچیده بودن آن‌ها اولویت ندارد بلکه هدف انجا اموری است که متناسب با توانایی شناختی، علاقه و شرایط سالمند باشد.

12. ارتباط محترمانه با سالمند

همانطور که گفته شد مراقبت از سالمند صرفا به معنی برطرف کردن نیازهای جسمی او نیست و شما باید برای حفظ روحیه او نیز تلاش کنید؛ از این باید در کنار انجام اصول مراقبتی با سالمند گفت و گو کنید و با حفظ حریم شخصی او، او را در تصمیم گیری‌ها مشارکت دهید. در این شرایط استفاده از لحن بچگانه یا نشان دادن ترحم به سالمند می‌تواند تاثیر منفی بر روحیه او داشته باشد و منجر به گوشه گیر شدن و مشارکت نکردن او در امور مراقبتی شود.

13. احترام به نظرات سالمند

حتی زمانی که سالمند برای برخی امور به کمک نیاز دارد، بهتر است تا حد امکان در تصمیم‌های مربوط به زندگی روزمره خود مشارکت داشته باشد. انتخاب لباس، غذا، زمان انجام برخی فعالیت‌ها یا نحوه گذراندن اوقات فراغت می‌تواند با نظر او انجام شود. احترام به ترجیحات سالمند به حفظ احساس استقلال و کنترل او بر زندگی روزمره کمک می‌کند.

14. تشویق سالمند به فعالیت

از آنجایی که سالمندان به ویژه افراد مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای بیشتر در معرض زخم بستر قرار دارند، شما به عنوان یک مراقب وظیفه دارید تا با تشویق سالمند به تحریک و فعالیت از بروز آن جلوگیری کنید. اگر شرایط جسمی سالمند اجازه می‌دهد، در طول روز زمان‌هایی برای تغییر وضعیت، ایستادن، راه رفتن کوتاه یا انجام فعالیت‌های ساده در نظر بگیرید. در سالمندان کم‌توان نیز میزان و نوع حرکت باید متناسب با توانایی فرد و توصیه متخصص تعیین شود.

15. توجه به تغییرات ناگهانی

تغییر ناگهانی سطح هوشیاری، ضعف شدید، اختلال جدید در گفتار یا حرکت، تغییر محسوس رفتار یا بروز علائم جدید جسمی نیازمند توجه فوری است. در چنین شرایطی نباید صرفاً به دلیل سن بالا، تغییر ایجاد شده را به سالمندی نسبت داد.

نحوه مراقبت از سالمندان با شرایط خاص چگونه است؟

همانطور که گفته شد برای اینکه بتوانید از سالمند به خوبی مراقبت کنید، باید به وضعیت جسمی و بیماری‌های زمینه‌ای او نیز توجه کنید. در ادامه به بررسی شرایط مراقبت از سالمندانی خواهیم پرداخت که از شرایط خاص برخوردار هستند:

مراقبت از سالمند مبتلا به آلزایمر و دمانس

در مراقبت از سالمند مبتلا به آلزایمر یا دمانس، ایجاد محیطی آرام، ایمن و قابل پیش‌بینی اهمیت زیادی دارد. بهتر است برنامه خواب، وعده‌های غذایی و فعالیت‌های روزانه تا حد امکان منظم باشد و وسایل خطرناک یا عواملی که ممکن است باعث سردرگمی یا اضطراب سالمند شوند از محیط دور نگه داشته شوند.

مراقبت از سالمند با محدودیت حرکتی یا پارکینسون

سالمندانی که به پارکینسون و سایر محدودیت‌های حرکتی مواجه هستند، ممکن است به دلیل اختلال تعادل و کاهش توان حرکتی، بیشتر در معرض سقوط قرار داشته باشند؛ بنابراین ایمن‌سازی مسیر رفت‌وآمد، استفاده صحیح از وسایل کمکی و کمک به سالمند هنگام جابه‌جایی اهمیت دارد.

مراقبت از سالمند کم تحرک و بستری

سالمندانی که بیشتر زمان خود را در تخت یا صندلی می‌گذرانند، بیشتر در معرض مشکلاتی مانند زخم فشاری، خشکی مفاصل و کاهش توان عضلانی قرار دارند؛ بنابراین در صورت امکان باید وضعیت بدن آنها به‌طور منظم تغییر کند، پوست نواحی تحت فشار بررسی شود و حرکات ساده یا جابه‌جایی متناسب با توان سالمند انجام گیرد.

چه زمانی مراقبت از سالمند در منزل به کمک حرفه‌ای نیاز دارد؟

• نیاز مداوم به کمک در فعالیت‌های روزمره: اگر سالمند برای حمام کردن، لباس پوشیدن، غذا خوردن، استفاده از سرویس بهداشتی یا جابه‌جایی به کمک نیاز دارد، حضور مراقب می‌تواند انجام این فعالیت‌ها را ایمن‌تر کند.
• خطر سقوط یا مشکلات حرکتی: سالمندانی که تعادل مناسبی ندارند، به‌سختی راه می‌روند یا برای جابه‌جایی به وسایل کمکی نیاز دارند، ممکن است به نظارت بیشتری در طول روز نیاز داشته باشند.
• دمانس یا اختلالات شناختی: مشکلات حافظه و کاهش قدرت تصمیم‌گیری می‌تواند انجام برخی فعالیت‌های روزمره و رعایت نکات ایمنی را برای سالمند دشوار کند و نیاز به همراهی بیشتری ایجاد کند.
• مصرف همزمان چند دارو: سالمندانی که داروهای متعددی مصرف می‌کنند، ممکن است برای یادآوری زمان مصرف داروها و پیگیری برنامه درمانی به همراهی نیاز داشته باشند؛ البته تغییر مقدار یا نوع دارو باید فقط با نظر پزشک انجام شود.
• تنها بودن سالمند در منزل: اگر سالمند بیشتر ساعات روز را در خانه تنها سچری می‌کند حضور یک مراقب می‌تواند در انجام فعالیت‌های روزمره، تامین نیازهای اولیه و اطلاع‌رسانی درباره تغییرات وضعیت او مؤثر باشد.
• ناتوانی خانواده در مراقبت مداوم: اگر اعضای خانواده به دلیل کار، فاصله جغرافیایی یا سایر مسئولیت‌ها امکان حضور و مراقبت مستمر را ندارند، استفاده از مراقب حرفه‌ای می‌تواند بخشی از نیازهای روزانه سالمند را پوشش دهد.

دوره مراقبت از سالمندان

مراقبت اصولی از سالمند به توجه همزمان به سلامت جسمی و روانی، حفظ استقلال، ایمنی و احترام به خواسته‌های او نیاز دارد و بهتر است برنامه مراقبتی نیز متناسب با شرایط هر سالمند تنظیم شود. اگر می‌خواهید مهارت‌های لازم برای مراقبت صحیح و اصولی از سالمندان را یاد بگیرید و آمادگی بیشتری برای همراهی با سالمند داشته باشید، می‌توانید در دوره سالمندیاری شرکت کنید و با اصول و مهارت‌های کاربردی مورد نیاز برای مراقبت از سالمند آشنا شوید.

سوالات متداول