آموزش قصه‌گویی برای کودکان؛ تکنیک‌های یک مربی موفق

آموزش قصه‌گویی برای کودکان فقط به خواندن یک کتاب یا تعریف کردن یک داستان از ابتدا تا انتها محدود نمی‌شود؛ بلکه نحوه انتخاب قصه، شیوه بیان شخصیت‌ها و میزان مشارکت کودک می‌تواند تعیین کند که او تا چه اندازه با داستان ارتباط برقرار کند. قصه‌گویی می‌تواند فرصتی برای تقویت تخیل و خلاقیت کودک، گسترش مهارت‌های زبانی و کمک به شناخت احساسات باشد، اما برای رسیدن به این اهداف لازم نیست یک قصه‌گوی حرفه‌ای باشید یا داستان‌ها را کلمه‌به‌کلمه حفظ کنید.
اگر هنگام قصه گفتن نمی‌دانید چه داستانی برای سن کودک مناسب است، چطور صدای شخصیت‌ها را تغییر دهید یا چگونه کودک را از یک شنونده ساده به بخشی از داستان تبدیل کنید، می‌توانید با چند تکنیک ساده این فرایند را جذاب‌تر کنید. در ادامه، روش‌های قصه‌گویی برای کودکان را از انتخاب داستان و آماده‌سازی آن تا استفاده از لحن، زبان بدن، مکث و روش‌های خلاقانه بررسی می‌کنیم.

چگونه برا کودکان قصه بگوییم؟

آموزش قصه‌گویی برای کودکان فقط مربوط به نحوه خواندن یا حفظ کردن یک داستان نیست بلکه شیوه بیان قصه می‌تواند نقش مهمی در جلب توجه کودم و افزایش تاثیر پذیری او از داستان داشته باشد. از این رو لازم نیست خود را به عنوان یک والد یا مربی مهد کودک به حفظ کردن تمامی کلمات مجبور کنید، بلکه تنها نیاز دارید تا نکات زیر را رعایت کنید:

انتخاب قصه متناسب با سن و علاقه کودک

اگر قصد دارید تا برخی ازمهارت‌های زندگی مانند همدلی را از طریق قصه به کودکان آموزش دهید، باید ابتدا داستانی را انتخاب کنید که کودک بتواند با شخصیت‌ها، موضوع و اتفاقات آن ارتباط برقرار کند. از این رو بهتر است تا برای کودکان کم سن از داستان‌های کوتاه، ساده و قاب پیش بینی ایده بگیرید.
همچنین توجه داشته باشید که علاوه بر سن باید داستان را حوزه علاقه فرزندتان انتخاب کنید تا او هربار برای گوش دادن به آن مشتاق باشد. در نهایت در کنار تمامی نکات توصیه شده از والدین خواسته می‌شود تا پیش از شروع نیز مطمئن شوید موضوع داستان برای کودک بیش از حد ترسناک، طولانی یا دشوار نیست.

آشنایی با فضای داستان پیش از تعریف کردن

از والدین یا مربیان مهد کودک خواسته می‌شود تا پیش از شروع قصه گفتن، ابتدا داستان را چندین مرتبه بخوانند تا با شخصیت‌ها، ترتیب اتفاقات، نقطه اصلی داستان و پایان آن به خوبی آشنا شوند و در صورت نیاز بهتر است تا شخصیت‌ها، ترتیب اتفاقات، نقطه اصلی داستان و پایان آن را یادداشت کنند تا مسیر قصه را فراموش نکنند.همچنین گر قصد استفاده از عروسک، تصویر، اسباب‌بازی یا وسایل ساده را دارید بهتر است آن‌ها از قبل آماده کنید تا تعامل کودک با شما در میانه داستان قطع نشود.

انتخاب لحن و صدا برای هر شخصیت داستان

یکی از موثرترین تکنیک‌های قصه‌گویی برای کودکان، تغییر دادن صدا متناسب با شخصیت و اتفاقات داستان است. لازم نیست صدای خود را بیش از حد نمایشی کنید؛ کافی است برای شخصیت‌های مختلف تفاوتی ساده در لحن، زیر و بمی، بلندی یا سرعت صدا ایجاد کنید.
همچنین توجه کنید که تغییر صدا تنها مربوط به شخصیت‌های داستان نیست و شما هنگام رسیدن به یک اتفاق شگفت انگیز یا مهم نیز می‌توانید لحت خود را تغییر دهید تا توجه کودک را کاملا به محور داستان جلب کنید.

به نقل از www.mensaforkids.org

قصه‌گویی چیزی فراتر از خواندنِ بلندِ کلماتِ یک ​​داستان است و به مهارت‌های دیگری نیز نیاز دارد. هنگام تعریف کردن داستان، مهم است که بتوانید از لحن‌های مختلفی در صدای خود استفاده کنید. اگر صدای شما یکنواخت بماند، خسته‌کننده خواهد بود! باید سعی کنید زیر و بمی صدای خود را تغییر دهید و آن را گاهی بلندتر و گاهی آرام‌تر کنید. می‌توانید این کار را با انجام بازی تمرین کنید.

استفاده از چهره و زبان بدن

کلمات مختلف و شیوه بیان آن‌ها در کنار موثر بودن نمی‌توانند به تنهایی برای تعریف کردن یک داستان جذاب تنها باشند؛ از این رو شما هنگام توصیف راه رفتن یک شخصیت می‌توانید حرکت ساده‌ای با دست یا بدن انجام دهید. در یک صحنه هیجان‌انگیز نیز نزدیک‌تر شدن به کودک یا تغییر حالت بدن می‌تواند حس انتظار ایجاد کند.

تغییر سرعت و مکث

استفاده تنها از یک لحن و سرعت می‌تواند منجر شود تا حواس کودک پس از گذشت مدت کوتاهی پرت شود و ا به علت داشتن حس خستگی دیگر مایل به شنیدن ادامه داستان نباشد. از این رو از والد یا آموزشگاه مهد کودک خواسته می‌شود تا با تغییر سرعت در قصه‌گویی، اتفاقات مختلف داستان را با توجه به شدت هیجان انگیز بودن آن‌ها، با ریتم‌های مختلفی تعریف کند

طراحی شروع و پایانی جذاب

شروع داستان باید بتواند کنجکاوی کودک را برانگیزد. به جای اینکه بلافاصله وارد توضیحات طولانی شوید، می‌توانید با یک اتفاق غیرمنتظره، سؤال یا جمله‌ای کنجکاو کننده شروع کنید. در پایان داستان نیز بهتر است آن را به یکباره قطع نکنید زیرا کودک باید متوجه شود ماجرا به نتیجه رسیده و سرنوشت شخصیت‌ها مشخص شده است.

5 روش قصه گویی خلاق برای کودکان

شنیدن و درک کردن قصه زمانی برای کودک جذاب می‌شود که او تنها شنونده نباشد، بلکه بتواند ارتباط یک طرف را به یک تعامل دو طرف تبدیل کند. برای افزایش تاثیرگذاری داستان‌ها، والدین می‌توانند از روش‌های زیر استفاده کنند:

قصه گویی تعاملی

بهتر است تا در طول روایت کردن داستان از فرزند خود بخواهید تا به سوالات شما پاسخ بدهد، اتفاقات را پیش بینی کند یا برخی از جملات را مجدد تکرار کند. انجام فعالیت‌هایی از این قبیل منجر می‌شود تا کودک با دقت بالاتری به قصه گوش دهد و با جزئیات بیشتری اتفاقات را تحلیل کند.
هنگام قصه گویی همراه تعامل، توصیه می‌شود تا هیچگاه بلافاصله پاسخ کودک نسبت به سوال‌ها را اصلاح نکنید و اجازه دهید تا او با پاسخ‌های متفاوت در طراحی بخشی از داستان نقش داشته باشد.

استفاده از عروسک و اسباب بازی

استفاده از عروسک و اسباب بازی زمانی برای کودک جذاب است که آن‌ها به بخشی از شخصیت‌های قصه تبدیل کنید و به کودک بسپارید تا بجای برخی از آن‌ها سخن بگویید. برای انجام این روش قصه گویی برای کودکان نیاز به داشتن عروسک‌های خاص ندارید و می‌توانید از از عروسک مورد علاقه کودک، حیوانات اسباب‌بازی یا حتی چند وسیله ساده خانه استفاده کنید.

قصه گویی با تصاویر

برای تعریف کردن قصه همراه با تصویر، نیازی ندارید تا به کلمات کتاب اکتفا کنید و تنها نیاز دارید تا چندیدن تصویر از را کتاب در اختیار کودک قرار داده و از او بخواهید تا درباره شخصیت‌ها، مکان و اتفاقاتی که در تصاویر می‌بیند صحبت کند. سپس بر اساس همین تصاویر یک داستان بسازید.

قصه گویی با نقاشی

قصه گویی با نقاشی می‌تواند نقش موثری در تقویت مهارت‌های هنری داشته باشد و فرصت آزمون و خطا را در اختیار او قرار دهد. برای ترکیب کردن داستان خوانی با قصه خوانی تنها لازم است تا یک داستان را به‌صورت خلاصه برای کودک تعریف کنید و از بخواهید تا اتفاقات بیشتری را که دوست دارد در داستان باشد را نقاشی بکشد.
در ادامه باید گفت که قصه گویی همراه با نقاشی همیشه یه کتاب یا داستان از پیش آماده شده ندارد. شما می‌توانید چندین تصویر را در اختیار کودکان قرار دهید و از او بخواهید تا با برقراری ارتباط میان تصاویر، یک داستان بسازید و آن را برای شما تعریف کند.

قصه گویی نمایشی

در قصه‌گویی نمایشی، کودک به جای اینکه فقط داستان را بشنود، نقش یکی از شخصیت‌ها را بازی می‌کند. ابتدا داستان کوتاهی انتخاب کنید و نقش‌های اصلی را مشخص کنید؛ سپس اجازه دهید کودک یکی از شخصیت‌ها را انتخاب کند و دیالوگ‌ها یا رفتارهای او را اجرا کند.

روش قصه‌گویی برای کودکان بر اساس سن

چگونه کودک را در قصه گویی مشارکت دهیم؟

در آموزش قصه‌گویی برای کودکان بسیاری از والدین آگاه هستند که باید با کودک تعامل داشته باشند اما در رابطه با شیوه صحیح مشارکت دادن کودک در قصه گویی آگاهی ندارند. از این رو در ادامه این بخش از مطلب به بررسی برخی روش‌های موثر برای مشارکت دادن کودک در فرایند طراحی داستان کرده‌ایم:

• از کودک بخواهید ادامه داستان را حدس بزند: در بخش‌های حساس داستان مکث کنید و از کودک بخواهید ادامه ماجرا را حدس بزند و ایده خود را بدون ترس از اشتباه بیان کند و سپس شما داستان را ادامه دهید و درباره تفاوت پیش‌بینی کودک با اتفاق واقعی قصه با او گفت‌وگو کنید.
• از کودک سوال بپرسید: درباره احساسات، رفتار و شخصیت‌های داستان از کودک سوال بپرسید تا فقط شنونده نباشد و بتواند نظر خود را بیان کند. همچنین با پرسش‌هایی مانند «اگر جای این شخصیت بودی چه کار می‌کردی؟» او را به فکر کردن و ارتباط دادن داستان با تجربه‌های خودش تشویق کنید.
• تغییر پایان داستان: پس از پایان قصه، از کودک بخواهید پایان متفاوتی برای داستان تصور کند و مسیر ماجرا را با تخیل خودش تغییر دهد. سپس درباره پایان جدید با او گفت‌وگو کنید و بپرسید چرا این پایان را انتخاب کرده است.
• از کودک بخواهید داستان خودش را طراحی کند: کودک را تشویق کنید یک شخصیت، مکان و اتفاق را انتخاب کند و با ترکیب آن‌ها داستان خودش را بسازد. اگر شروع کردن برایش دشوار است، می‌توانید از یک جمله یا تصویر کمک بگیرید و اجازه دهید بدون نگرانی از درست یا غلط بودن داستان، تخیل و ایده‌هایش را آزادانه بیان کند.

ایده برای قصه گویی برای کودکان

بسیاری از والدین پس از اتمام آموزش قصه‌گویی برای کودکان برای انتخاب داستان مناسب به مشکل برخودر می‌کنند. در این شرایط توصیه می‌شود تا به جای تکرار قصه‌های آماده، از ایده‌های ساده برای ساختن داستان‌های جدید استفاده کنید.

• قصه یک اسباب‌بازی گمشده: داستان را با گم شدن عروسک یا اسباب‌بازی مورد علاقه یک کودک شروع کنید و در ادامه، ماجرای جست‌وجوی او برای پیدا کردن وسیله را تعریف کنید و در طول داستان از کودک بپرسید که به نظرش اسباب‌بازی کجا رفته است و چه کسی می‌تواند برای پیدا کردن آن کمک کند.
• ادامه دادن یک داستان نیمه‌کاره: داستان را تا جایی تعریف کنید که شخصیت اصلی با یک مشکل یا اتفاق تازه روبه‌رو می‌شود، سپس از کودک بخواهید حدس بزند چه اتفاقی خواهد افتاد و داستان را با ایده او ادامه دهید.
• ساخت قصه از اتفاقات روزمره: اتفاقاتی مانند رفتن به پارک، پیدا کردن یک وسیله، بازی با دوستان یا مراقبت از یک گیاه را به یک داستان تبدیل کنید و از کودک بخواهید شخصیت‌ها و اتفاقات جدیدی به آن اضافه کند.
• تغییر پایان قصه‌های آشنا: بعد از تعریف یک داستان شناخته‌شده، از کودک بخواهید تصور کند اگر یکی از اتفاقات داستان تغییر می‌کرد، پایان آن چگونه می‌شد. این کار می‌تواند خلاقیت کودک را در ساختن مسیرهای جدید داستان تقویت کند.

اشتباهات رایج هنگام آموزش قصه‌گویی برای کودکان

از آنجایی که کودکان روحیه حساسی دارند، قصه گویی زمانی می‌تواند برای آن‌ها جذاب باشد که متناسب با ویژگی‌های آن‌ها انتخاب شود. از این رو گاهی والدین با انجام دادن برخی اشتباهات کوچک نیز می‌توانند منجر به خسته کننده بودن داستان برای فرزند خود شوند. شناخت این اشتباهات به والدین و مربیان کمک می‌کند تجربه قصه‌گویی را برای کودک جذاب‌تر و مؤثرتر کنند.

استفاده بیش از حد از جزئیات

ذکر کردن جزئیات غیر ضروری یا طولانی کردن بی هدف داستان می‌تواند منجر خسته شدن زود هنگام کودک و از دست رفتن تمرکز او شود. از این رو از والدین یا مربی‌های مهد کودک خواسته می‌شود تا وایت را متناسب با سن و میزان توجه کودک تنظیم کنید و فقط جزئیاتی را نگه دارید که به پیشرفت داستان یا جذاب‌تر شدن آن کمک می‌کنند.

بی توجهی به واکنش کودک

در طول تعریف کردن داستان اگر متوجه شدید که کودک هیچ علاقه‌ای از خود نشان نمی‌دهد، بهتر تا لحن و شیوه گفتار خود را تغییر دهید تا ذوق و اشتیاق مورد نظر برای کودک ایجاد شود. همچنین این را به یاد داشته باشید که توجه نکردن به واکنش‌های کودک از جمله پاسخ ندادن به سوال‌های او باعث می‌شود تا فرزندتان از قصه گفتن به عنوان یک فعالیت اجباری در طول روز یاد کند و هیچ اشتیاقی برای آن نشان ندهد.

صدای بلند یا استفاده بیش از حد از حرکات نمایشی

تغییر صدا، حالت چهره و حرکات بدن می‌تواند داستان را جذاب‌تر کند، اما استفاده افراطی از آنها ممکن است حواس کودک را از خود داستان پرت کند. حرکات و تغییر لحن باید با فضای داستان هماهنگ و طبیعی باشند.

پایان ناگهانی و نامفهوم

پایان هر داستان باید برای کودک قابل درک باشد و این امکان را به او بدهد که بتواند از قصه تعریف شده نتیجه اخلاقی بگیرد. از این رو اگر داستان توسط شما نصفه و نیمه دها شود، کودک شما ارتباط میان اتفاقات مختلف را به خوبی درک رها شود، فرزندتان توانایی ارتباط میان اتفاقات ذکر شده را نخواهد داشت.

قصه‌گویی برای کودکان زمانی می‌تواند بیشترین تأثیر را داشته باشد که داستان متناسب با سن، علایق و توانایی‌های کودک انتخاب شود و نحوه روایت آن نیز با استفاده از لحن مناسب، زبان بدن، تصاویر، عروسک و روش‌های خلاقانه انجام بگیرد. همچنین زمانی که کودک فرصت پیدا می‌کند درباره ادامه داستان حدس بزند، نظر خود را بیان کند یا حتی پایان متفاوتی برای قصه بسازد، از یک شنونده ساده به بخشی از فرایند قصه‌گویی تبدیل می‌شود و ارتباط بیشتری با داستان برقرار می‌کند.

والدین و مربیان مهدکودک می‌توانند با شناخت ویژگی‌های سنی کودکان و استفاده از روش‌های متنوع قصه‌گویی، این فعالیت را به تجربه‌ای جذاب برای یادگیری، تخیل و تقویت مهارت‌های ارتباطی تبدیل کنند. در واقع، مهارت قصه‌گویی فقط به توانایی تعریف کردن یک داستان محدود نمی‌شود، بلکه نحوه برقراری ارتباط با کودک و ایجاد فرصت برای مشارکت او نیز اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل، مربی مهدکودک که با نیازها و ویژگی‌های کودکان آشنایی دارد، می‌تواند با انتخاب قصه‌های مناسب و اجرای خلاقانه آن‌ها، نقش مؤثری در جذاب‌تر شدن فرایند یادگیری و رشد مهارت‌های کودک داشته باشد.

سوالات متداول