10 تا از علائم اوتیسم در کودکان

این مقاله در تاریخ 19 شهریور 1405 توسط تیم اساتید آکادمی سلامت اول بازبینی و تایید شد.

شناخت علائم اوتیسم در کودکان برای والدین اهمیت زیادی دارد؛ زیرا این اختلال می‌تواند بر ارتباط، تعامل اجتماعی، گفتار، بازی، رفتار و نحوه واکنش کودک به محرک‌های محیطی تأثیر بگذارد. نشانه‌های اوتیسم در همه کودکان یکسان نیست و ممکن است برخی ویژگی‌ها از سال‌های ابتدایی زندگی دیده شوند و برخی دیگر با افزایش سن و پیچیده‌تر شدن روابط اجتماعی آشکار شوند.

در ادامه، مهم‌ترین نشانه‌هایی که می‌توانند احتمال وجود اوتیسم را مطرح کنند، نحوه بروز آن‌ها در سنین مختلف، تفاوت احتمالی علائم در دختران و پسران و زمان مناسب برای ارزیابی تخصصی را می‌خوانید. آگاهی از این ویژگی‌ها به والدین کمک می‌کند نیازهای فرزندشان را بهتر درک کنند، در شناخت احساسات در کودکان دقیق‌تر عمل کنند و رفتار مناسب با کودکان را متناسب با شرایط و نیازهای آن‌ها در پیش بگیرند.

اوتیسم در کودکان چیست؟

اوتیسم در کودکان یا اختلال طیف اوتیسم (ASD) در کودکان یک اختلال رشدی عصبی است که می‌تواند بر نحوه ارتباط، تعامل اجتماعی، رفتار و پردازش محرک‌های محیطی تأثیر بگذارد. شدت و نوع علائم در کودکان مختلف متفاوت است و به همین دلیل به آن «طیف اوتیسم» گفته می‌شود. در واقع، بیماری اوتیسم در کودکان یک وضعیت واحد با علائم یکسان نیست و هر کودک ممکن است ویژگی‌های متفاوتی داشته باشد. تشخیص و بررسی اوتیسم باید توسط متخصص انجام شود و صرفاً وجود یک یا چند نشانه به معنای ابتلای کودک به اوتیسم نیست.

علائم بیماری اوتیسم در کودکان

نشانه‌های اوتیسم در همه کودکان یکسان نیست و ممکن است با شدت‌های متفاوت ظاهر شوند. معمولاً مجموعه‌ای از تفاوت‌ها در ارتباط و تعامل اجتماعی، رفتارهای تکراری، علایق محدود یا پردازش حسی دیده می‌شود. بنابراین وجود یک نشانه از علائم اوتیسم خفیف در کودکان به‌تنهایی به معنی اوتیسم نیست و برای تشخیص اوتیسم باید وضعیت رشد و رفتار کودک توسط متخصص ارزیابی شود. از جمله مهمترین علائم این اختلال، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

پاسخ ندادن یا پاسخ کم به اسم کودک

یکی از مهمترین علائم اولیه اوتیسم که در اکثر کودکان مبتلا به این اختلال رایج است، پاسخ ندادن مکرر کودک  هنگام صدا زدن نام او می‌باشد، با این حال دلیل عدم پاسخ به نام در برخی کودکان به دلایل دیگری از جمله نیاز به جلب توجه یا مشکلات شنوایی باشد. از این رو از والدین خواسته می‌شود تا پس از رخ دادن این شرایط، پیش از نسبت دادن اوتیسم به کودک خود، شنوایی سایر عوامل رشدی او را مورد بررسی قرار دهند.

توجه اجتماعی و تماس چشمی کمتر

برخی از کودکان مبتلا به اوتیسم هنگام تعامل با همسالان یا افراد بزرگ‌تر از خود، به چهره آن‌ها نگاه نمی‌کنند و مایل به برقراری تماس چشمی کمتری هستند. همچنین ممکن است برخی کودکان در این شرایط به درک احساسات دیگران توجه نکنند و برای جلب توجه والدین خود، کمترین تلاش را انجام دهند. البته گاهی این مورد اشاره ای به علائم اوتیسم ضعیف در کودکان دارد.

ضعف در ارتباط غیر کلامی

منظور از ضعف از ارتباط غیر کلامی این است که کودک برای برقراری ارتباط یا بازی با همسالان خود کمتر از حرکات دست، حالت چهره یا ژست استفاده می‌کند. در چنین شرایطی اشاره کردن کودک برای نشان دادن یک وسیله یا دست تکان دادن هنگام خداحافظی چیزی است که باید کمتر از او انتظار داشته باشید.

تاخیر در گفتار

تاخیر در گفتار یکی از نشانه‌هایی است که والدین را ملزم به بررسی روند رشد کودک می‌کند و خطر اوتیسم در کودکان را یادآور می شود،  اما آن‌ها باید بخاطر داشته باشند که این اختلال همیشه به معنی اوتیسم نیست! در ارزیابی‌های مربوطه، زمان شروع گفتار، کیفیت، کاربرد زبان و همچنین توانایی کودک در درک کلمات مورد بررسی قرار می‌گیرد و در نهایت نتیجه روند رشد زبان کودک به والدین اعلام می‌شود.

دشواری در بازی و تعامل با کودکان

تعامل اجتماعی کودک مبتلا به اوتیسم در مقایسه یا سایر همسالان، پایین‌تر است از این رو ممکن است فرزند شما تمایل کمی به برقراری ارتباط یا بازی با همسالانش داشته باشد و بازی‌های انفرادی را ترجیح دهد. پایین بودن مهارت‌های اجتماعی کودکان منجر به مشکلات دیگری از جمله دشواری در نوبت گرفتن یا درک قواعد بازی‌های گروهی نیز خواهد شد.

بازی تکراری یا استفاده غیرمعمول از اسباب بازی

استفاده غیر معمول از اسباب بازی‌، استفاده تنها از یک وسیله یا انجام دادن یک الگو تکراری برای بازی می‌تواند یکی از نشانه‌های مهم برای والدین باشد تا جهت بررسی اختلال اوتیسم فرزند خود به پزشک مراجعه کنند. برای اطمینان از این رفتار به والدین توصیه می‌شوند تا روند بازی کودک خود را برای مدتی تحت نظر داشته باشند.

انجام دادن حرکات تکراری مانند بال‌بال زدن دست‌ها، تکان دادن بدن، چرخیدن، حرکت دادن انگشت‌ها یا تکرار صداها می‌تواند در دسته یکی از نشانه‌های اوتیسم قرار داده شود. این در حالی است که برخی از کودکان به علت لذت بخش یا آرام کننده بودن این رفتارها را انجام می‌دهند از این رو والدین برای تشخیص اوتیسم فرزند حتما باید به متخصص مراجعه کنند.

ناراحتی شدید در برابر تغییر

کودک دارای اختلال اوتیسم  تغییرات کوچک در برنامه روزانه، مسیر رفت‌وآمد، محیط یا نحوه انجام فعالیت‌ها را به‌سختی تحمل می‌کنند. برای مثال، تغییر زمان خواب یا عوض شدن برنامه همیشگی ممکن است باعث ناراحتی شدید شود؛ به همین علت در صورت نیاز به تغییر روتین کودک، بهتر است این کار را تدریجی انجام دهید.

علایق محدود یا شدید

کودک ممکن است علایق محدود و بسیار شدید داشته باشد و توجه و فعالیت‌های خود را به‌طور پایدار حول موضوعات یا حوزه‌های خاصی متمرکز کند. این علایق معمولاً از نظر شدت یا میزان تمرکز، با علایق معمول همسالان تفاوت دارند و ممکن است انعطاف‌پذیری کودک در جابه‌جایی توجه یا مشارکت در فعالیت‌های دیگر را کاهش دهند. وجود این الگوی محدود و پایدار، به‌ویژه در کنار سایر نشانه‌های می‌تواند در غربالگری اوتیسم اهمیت داشته باشد.

به نقل از www.cdc.gov

افراد مبتلا به اختلال طیف اوتیسم (ASD) رفتارها یا علایقی دارند که ممکن است غیرمعمول به نظر برسد. این رفتارها یا علایق، ASD را از شرایطی که فقط با مشکلات ارتباط و تعامل اجتماعی تعریف می‌شوند، متمایز می‌کند.

واکنش غیر معمول به محرک‌های حسی

تفاوت‌های پردازش حسی در برخی کودکان مبتلا به اوتیسم می‌تواند به شکل حساسیت حسی بیش‌ازحد یا کاهش پاسخ به محرک‌های محیطی بروز کند. این تفاوت‌ها ممکن است در حوزه‌های مختلف حسی مانند صدا، نور، بو، مزه و لمس ظاهر شوند و به‌صورت حساسیت به صدا یا حساسیت به لمس بروز کنند. در برخی موارد نیز کودک ممکن است پاسخ کمتری به محرک‌های حسی نشان دهد یا به‌طور مکرر به دریافت برخی محرک‌های حسی نیاز پیدا کند. وجود این ویژگی‌ها به‌تنهایی اوتیسم را تأیید نمی‌کند و باید در کنار سایر علائم و الگوهای رفتاری کودک ارزیابی شود.

مشکلات و علائم همراه اوتیسم

کودکان اوتیسم ممکن است در کنار ویژگی‌های اصلی این اختلال، با مشکلاتی مانند اختلال یادگیری، اختلال خواب، عدم تمرکز و دشواری در خواب مواجه شوند. برخی کودکان نیز ممکن است رفتارهایی مانند گریه یا واکنش‌های شدید نشان دهند و در بعضی شرایط، مشکلاتی مانند یبوست، افسردگی یا تشنج در خواب نیز دیده شود. همچنین رفتارهایی مانند حسادت در کودکان اوتیسم ممکن است در برخی موقعیت‌های اجتماعی بروز کند. شدت و نوع این مشکلات در هر کودک متفاوت است و در صورت مشاهده علائم غیرمعمول یا نگران‌کننده، بررسی توسط پزشک یا متخصص مربوطه اهمیت دارد.

مهارت‌های ارتباطی، رفتاری و درمانی در کودکان اوتیسم

علائم اوتیسم در سنین مختلف چگونه دیده می‌شود؟

از آنجایی که علائم اوتیسم در سنین مختلف به اشکال متفاوت ظاهر می‌شود، وظیفه والدین این است که با شناخت آن‌ها اقدام به مدیریت رفتار کودک و تشخیص به موقع نیازهای او نماید.

اوتیسم در کودکان یک ساله

علائم اوتیسم ممکن است از سال‌های ابتدایی زندگی قابل مشاهده باشند. در یک‌سالگی، توجه نکردن به نام خود، تماس چشمی کم، واکنش محدود به تعاملات اجتماعی و تأخیر در برخی مهارت‌های ارتباطی می‌تواند از نشانه‌هایی باشد که نیاز به بررسی بیشتر دارد.

اوتیسم در کودکان دو ساله

در دو سالگی ممکن است نشانه‌هایی مانند تأخیر در گفتار، دشواری در برقراری ارتباط و بازی با دیگران، تکرار برخی رفتارها و علاقه شدید به فعالیت‌ها یا موضوعات خاص بیشتر دیده شود. وجود این علائم به‌تنهایی به معنی ابتلا به اوتیسم نیست و تشخیص باید توسط متخصص انجام شود.

اوتیسم در کودکان سه ساله

در سه سالگی، تفاوت در مهارت‌های گفتاری و ارتباطی، دشواری در تعامل با همسالان، رفتارهای تکراری و واکنش متفاوت به صدا، لمس یا سایر محرک‌های محیطی ممکن است بیشتر مشخص شود. در صورت وجود نگرانی درباره رشد کودک، ارزیابی تخصصی می‌تواند به تشخیص و مداخله زودهنگام کمک کند.

شدت علائم اوتیسم و سن دقیق بروز آن‌ها در کودکان یکسان نیست و ممکن است برخی ویژگی‌ها در سال‌های ابتدایی آشکار شوند و برخی دیگر با افزایش سن و پیچیده‌تر شدن تعاملات اجتماعی بیشتر قابل مشاهده شوند.

آیا علائم اوتیسم در کودکان و پسران با یکدیگر متفاوت است؟

تشخیص دادن اختلال طیف اوتیسم در دختران در برخی شرایط ممکن است از پسران دشوارتر باشد زیرا دختران تلاش می‌کنند تا با تقلید کردن از رفتار همسالان، خود را با موقعیت‌های اجتماعی هماهنگ‌تر کنند. این شرایط که به آن پنهان سازی گفته می‌شود، می‌تواند منجر شود تا نشانه‌های اوتیسم کمتر دیده شود و تشخیص آن دیرتر انجام گردد.
در حین تلاش برای پنهان سازی اوتیسم، ممکن است در آن‌ها نشانه‌هایی همانند دشواری در پیدا کردن و حفظ دوست، خستگی بعد از تعاملات اجتماعی و مشکل در درک رفتار و احساسات دیگران دیده شود که به والدین یا مربی مهد کودک در تشخیص شرایط کمک می‌کند.

چه زمانی علائم کودک نیاز به ارزیابی اوتیسم دارد؟

همانطور که گفته شد، وجود یک نشانه نمی‌تواند دلیل محکمی برای وجود اوتیسم باشد؛ بااین‌حال اگر چند ویژگی به‌صورت مداوم در حوزه‌های مختلف دیده شوند، بهتر است کودک شما از نظر وجود یا عدم وجود اختلال طیف اوتیسم (Autism Spectrum Disorder) مورد ارزیابی قرار بگیرد. این ویژگی‌ها می‌توانند در رشد اجتماعی کودک، برقراری تماس اجتماعی و تعامل با والدین و همسالان یا در روند رشد عاطفی کودک مشاهده شوند. همچنین، همراهی این تفاوت‌ها با رفتارهای تکراری، علایق محدود، انعطاف‌پذیری پایین در برابر تغییر یا واکنش‌های غیر معمول حسی، اهمیت ارزیابی تخصصی را بیشتر می‌کند.

تشخیص اوتیسم در کودکان چگونه است؟

تشخیص اوتیسم بر اساس یک تست یا مشاهده یک علامت خاص انجام نمی‌شود، بلکه متخصص با بررسی سابقه رشد، رفتار و مهارت‌های ارتباطی کودک، الگوی کلی رشد او را ارزیابی می‌کند. ارزیابی رشد کودک می‌تواند به شناسایی تفاوت‌های رشدی و تعیین نیاز کودک به بررسی‌های تخصصی‌تر کمک کند. تشخیص به‌موقع نیز اهمیت دارد، زیرا شناسایی زودهنگام نیازهای کودک می‌تواند زمینه را برای دریافت مداخلات زودهنگام و حمایت‌های مناسب فراهم کند.

تست اوتیسم در کودکان و تشخیص آن

تست اوتیسم در کودکان برای بررسی نشانه‌ها و شناسایی احتمال وجود اختلال طیف اوتیسم انجام می‌شود. غربالگری می‌تواند به شناسایی زودهنگام کودکانی که نیاز به ارزیابی بیشتر دارند کمک کند، اما نتیجه یک تست به‌تنهایی تشخیص قطعی اوتیسم نیست و تشخیص اوتیسم در کودکان باید توسط متخصص و با بررسی رفتار، مهارت‌های ارتباطی و روند رشد کودک انجام شود.

علائم تشخیص اوتیسم در کودکان

از جمله نشانه‌هایی که ممکن است در ارزیابی کودک مورد توجه قرار گیرند می‌توان به کاهش تماس چشمی، پاسخ ندادن به نام، تأخیر در گفتار، دشواری در تعامل اجتماعی و وجود رفتارهای تکراری اشاره کرد. البته این علائم می‌توانند دلایل دیگری نیز داشته باشند و تفسیر آنها باید توسط متخصص انجام شود.

در برخی کودکان اوتیسم، دستورپذیری نیز ممکن است تحت تأثیر مشکلات ارتباطی، توجه یا درک دستورها قرار بگیرد. بنابراین بررسی دستورپذیری کودک باید در کنار سایر مهارت‌های ارتباطی و رفتاری انجام شود.

علت اوتیسم در کودکان چیست؟

علت اوتیسم در کودکان به‌طور کامل مشخص نیست و پژوهش‌ها نشان می‌دهند ترکیبی از عوامل ژنتیکی و برخی عوامل محیطی و رشدی می‌تواند در بروز اختلال طیف اوتیسم نقش داشته باشد. اوتیسم یک علت واحد و مشخص ندارد و نمی‌توان وجود یک عامل خاص را به‌تنهایی دلیل ابتلا دانست.

خطر اوتیسم در کودکان

برخی عوامل ژنتیکی و سابقه خانوادگی می‌توانند احتمال بروز اوتیسم را افزایش دهند. با این حال، وجود عوامل خطر به معنی ابتلای قطعی کودک نیست و تشخیص تنها بر اساس عوامل خطر انجام نمی‌شود. در صورت وجود نگرانی درباره رشد، رفتار یا مهارت‌های ارتباطی کودک، ارزیابی توسط متخصص اهمیت دارد.

آیا اوتیسم در کودکان درمان می‌شود؟

از آنجا که اوتیسم یک اختلال رشدی است، نمی‌توان از درمان قطعی آن صحبت کرد؛ اما مداخلات زودهنگام و حمایت‌های تخصصی می‌توانند به درمان اوتیسم در کودکان و بهبود مهارت‌های ارتباطی، اجتماعی و عملکرد روزمره کودک کمک کنند. این مداخلات باید متناسب با سن و نیازهای هر کودک انتخاب شوند:

• گفتاردرمانی: برای تقویت مهارت‌های زبانی و ارتباطی کودک انجام می‌شود.
• کاردرمانی کودک: به بهبود مهارت‌های عملکردی، حرکتی و پردازش حسی کمک می‌کند.
• مداخلات رفتاری و رشدی: برای تقویت مهارت‌های ارتباطی، اجتماعی و رفتاری متناسب با نیاز کودک استفاده می‌شود.
• آموزش مهارت‌های اجتماعی: به کودک کمک می‌کند تعامل و برقراری ارتباط با دیگران را بهتر یاد بگیرد.
• آموزش کودکان با نیازهای ویژه: با هدف تقویت توانایی‌های یادگیری و افزایش مشارکت کودک در محیط آموزشی انجام می‌شود.
• حمایت از کودک اوتیسم: ایجاد محیط مناسب و حمایت خانواده و مدرسه می‌تواند به افزایش استقلال و مشارکت کودک در فعالیت‌های روزمره کمک کند.

بهتر است روش ها زیر نظر متخصص انجام شود و از درمان خانگی اوتیسم در کودکان یا درمان گیاهی اوتیسم در کودکان اجتناب کنید. حضور کودک مبتلا به اوتیسم در مهد کودک و پیش‌دبستانی زمانی می‌تواند تجربه‌ای مثبت باشد که محیط آموزشی با نیازها و توانایی‌های او هماهنگ شود که در دوره مربیگری مهد کودک آنلاین به این موارد پرداخته می شود . ایجاد یک برنامه روزانه قابل پیش‌بینی، توضیح تغییرات پیش از وقوع، استفاده از روش‌های ساده و روشن برای برقراری ارتباط و توجه به نیازهای حسی کودک می‌تواند به افزایش احساس امنیت و مشارکت او کمک کند.

در این مسیر، آموزش کودکان با نیازهای ویژه باید متناسب با توانایی‌های هر کودک انجام شود و مربی از مقایسه او با سایر کودکان خودداری کند. همچنین ارتباط مربی با والدین نقش مهمی در هماهنگی روش‌های آموزشی و رفتاری دارد؛ زیرا والدین می‌توانند اطلاعات ارزشمندی درباره علایق، توانایی‌ها، حساسیت‌های حسی و شیوه ارتباط مؤثر با کودک در اختیار مربی قرار دهند.

آینده و زندگی کودکان اوتیسم

آینده کودکان اوتیسم به عواملی مانند شدت علائم، توانایی‌های فردی، شرایط خانوادگی و اجتماعی و دریافت حمایت و مداخلات مناسب بستگی دارد. عاقبت کودکان اوتیسم در بزرگسالی برای هر فرد متفاوت است و برخی افراد می‌توانند با آموزش و حمایت مناسب، زندگی مستقل‌تری داشته باشند؛ در حالی که برخی دیگر ممکن است در زمینه‌هایی مانند ارتباط، تحصیل، اشتغال یا زندگی روزمره به حمایت بیشتری نیاز داشته باشند. همچنین مشکلات کودکان اوتیسم در جامعه می‌تواند شامل دشواری در برقراری ارتباط، پذیرش اجتماعی، حضور در محیط‌های آموزشی و ورود به بازار کار باشد. حمایت خانواده، آموزش مناسب و ایجاد محیط اجتماعی پذیرا می‌تواند به بهبود کیفیت زندگی این افراد کمک کند.

سوالات متدوال