نحوه آموزش دستشویی رفتن به کودکان

شروع آموزش نیز به معنای آن نیست که کودک باید در مدت کوتاهی کاملاً مستقل شود. آشنا کردن تدریجی کودک با توالت، انتخاب لگن یا صندلی مناسب، پوشاندن لباس‌های راحت و ایجاد یک برنامه منظم می‌تواند این مسیر را برای او ساده‌تر کند. در مقابل، اجبار، تنبیه یا شروع آموزش در دوره‌هایی مانند جابآموزش دستشویی رفتن به کودک یکی از مراحل مهم رشد و افزایش استقلال او محسوب می‌شود؛ بااین‌حال، نمی‌توانید زمان شروع آن را برای همه کودکان یکسان در نظر بگیرید یا فقط بر اساس سن کودک تصمیم بگیرید.

اگر می‌خواهید بدانید فرزندتان برای کنار گذاشتن پوشک آمادگی دارد یا نه، نشانه‌های جسمی، ذهنی و رفتاری او را بررسی کنید؛ مانند توانایی تشخیص نیاز به دفع، اعلام این نیاز، چند ساعت خشک ماندن و نشان دادن علاقه به استفاده از لگن یا توالت.ه‌جایی خانه، شروع مهدکودک، بیماری یا سایر شرایط پراسترس ممکن است باعث مقاومت کودک یا طولانی شدن روند آموزش شود.

نشانه‌های آمادگی برای آموزش دستشویی رفتن به کودکان چیست؟

سن معیار دقیقی برای تعیین آمادگی کودک برای دستشویی رفتن نیست زیرا کودک باید از نظر جسمی، ذهنی و رفتاری آمادگی لازم را برای شناخت نیاز به دفع و استفاده از توالت را نیز داشته باشد. اگر متوجه شده‌ای که پوشک یا لباس کودک شما به مدت چند ساعت خشک مانده است، متوجه زمان ادرار یا مدفوع می‌شود و یه مستقل دستشویی رفتن علاقه نان می‌دهد، می‌توانید آموزش‌های مربوطه در این زمینه را آغاز کنید. از جمله سایر نشانه‌های آمادگی کودک می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• حدود دو ساعت خشک می‌ماند: اگر کودک در طول روز حدود دو ساعت یا بیشتر پوشکش را خیس نمی‌کند یا بعد از خواب پوشک او خشک می‌ماند، می‌تواند نشان‌دهنده شکل‌گیری کنترل مثانه و آمادگی اولیه برای آموزش باشد.
• متوجه ادرار یا مدفوع خود می‌شود: کودک ممکن است هنگام دفع مکث کند، چهره خاصی به خود بگیرد، چمباتمه بزند، گوشه‌ای پنهان شود یا با رفتار خود نشان دهد که در حال ادرار یا مدفوع کردن است. این آگاهی به او کمک می‌کند ارتباط بین احساس بدن و نیاز به دستشویی را یاد بگیرد.
• می‌تواند نیاز خود را به شما اعلام کند: کودک باید بتواند به شکلی ساده به شما بفهماند که نیاز به دستشویی دارد. استفاده از یک کلمه، اشاره کردن یا نشان دادن رفتار مشخص برای شروع آموزش کافی است و لازم نیست حتماً جمله کاملی بگوید.
• لباس خود را پایین و بالا می‌کشد: توانایی پایین کشیدن و بالا کشیدن شلوار یا لباس زیر، یکی از مهارت‌های مهم برای استفاده مستقل از توالت است. اگر کودک هنوز در این کار مشکل دارد، می‌توانید لباس‌های ساده و راحت‌تری برای دوران آموزش انتخاب کنید.
• توانایی راه رفتن یا نشستن روی توالت: کودک باید بتواند تا حدی مستقل به سمت دستشویی برود، روی لگن یا صندلی توالت بنشیند و دوباره بلند شود. این مهارت‌های حرکتی، انجام مراحل دستشویی رفتن را برای او آسان‌تر می‌کنند.
• پیروی از دستورهای ساده : در زمان آموزش لازم است کودک بتواند دستورهای کوتاهی مانند «بیا دستشویی» یا «شلوارت رو پایین بکش» را درک و اجرا کند. توانایی دنبال کردن این دستورها باعث می‌شود آموزش مرحله‌به‌مرحله راحت‌تر پیش برود.
•  ناراحتی از  خیس یا کثیف بودن پوشک: اگر کودک بعد از ادرار یا مدفوع از خیس یا کثیف بودن پوشک ناراحت می‌شود و درخواست تعویض آن را دارد، احتمالاً نسبت به وضعیت بدن خود آگاهی بیشتری پیدا کرده است.
• اشتیاق برای استفاده از توالت: پرسیدن درباره دستشویی، علاقه به نشستن روی لگن یا تمایل به پوشیدن لباس زیر مانند بزرگ‌ترها می‌تواند نشانه خوبی باشد. بهتر است از این علاقه استفاده کنید و بدون ایجاد فشار، آموزش را شروع کنید.
• درک زمان نیاز به دستشویی رفتن: کودک باید به‌تدریج متوجه شود که احساس خاصی در بدنش، مانند فشار یا نیاز به دفع، به این معناست که باید به دستشویی برود. این ارتباط یکی از مهارت‌های اساسی برای رسیدن به استقلال در استفاده از توالت است.

اگر کودک هنوز آمادگی ندارد چیکار کنیم؟

با توجه به نشانه‌های ذکر شده در قسمت فوق، اگر کودک شما هنوز آمادگی لازم برای دستشویی رفتن مستقل را ندارد، نباید او را برای انجام این کار اجبار کرد زیرا شروع زود هنگام همراه با فشار زیاد ممکن است فرایند آموزش را طولانی‌تر و همراه با مقاومت و کشمکش کند.
برای شروع آموزش باید به این نکته توجه داشته باشید که آمادگی کودک ممکن است در بخش‌های مختلف همزمان اتفاق نیفتد؛ برای مثال ممکن است کودک بتواند مدت زیادی خشک بماند اما هنوز علاقه‌ای به نشستن روی لگن نداشته باشد. بنابراین بهتر است به جای منتظر ماندن برای یک نشانه قطعی، مجموعه رفتارها و مهارت‌های کودک را در کنار هم در نظر بگیرید.

به نقل از www.healthychildren.org
برای اینکه کودک نوپا در آموزش استفاده از توالت موفق عمل کند، باید بتواند احساس نیاز به دفع را تشخیص دهد، معنای این حس را درک کند و سپس بتواند به زبان بیاورد که برای رفتن به توالت و انجام عمل دفع، به کمک شما نیاز دارد. صبر کردن تا زمانی که کودک واقعاً آمادگی داشته باشد، باعث می‌شود این تجربه برای همه افراد درگیر، بسیار سریع‌تر و خوشایندتر باشد.

چه زمانی نباید آموزش دستشویی رفتن را شروع کنیم؟

آمادگی کودک مهم‌ترین معیار برای شروع آموزش دستشویی رفتن است، شرایط روحی و محیط زندگی او نیز اهمیت دارد. در دوره‌هایی که کودک با تغییر یا استرس زیادی مواجه است، بهتر است آموزش را به تعویق بیندازید تا با آرامش بیشتری این مهارت را یاد بگیرد.

برای آموزش دستشویی رفتن به کودک به چه وسایلی نیاز داریم؟

برای آموزش دستشویی رفتن به کودک نیاز به وسایل و تجهیزات خاص ندارید زیرا هدف انتخاب ابزاری است که کودک با آن احساس راحتی و امنیت کند. از جمله این وسایل می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

لباس مناسب

اگر قصد دارید تا فرایند آموزش شما سریع‌تر پیش برود، بهتر است تا لباس‌هایی را انتخاب کنید که کودک بتواند به راحتی آن‌ها هنگام دستشویی رفتن بالا یا پایین بکشد. از این رو شلوار‌های گشاد، لباس‌های کمر کش گزینه‌های مناسبی هستند و در مقابل استفاده از لباس‌های دکمه‌دار، کمربند یا سرهمی ممکن است روند رفتن سریع به دستشویی را برا کودک دشوار کنند.

شورت آموزشی

پوشک شورتی و شورت آموزشی در دوران گذار از پوشک به لباس زیر می‌توانند به کودک کمک کنند تا به‌تدریج با فرایند دستشویی رفتن آشنا شود. با
این‌ حال، بهتر است در طول روز و زمان تمرین، کودک تا حد امکان لباس زیر معمولی بپوشد تا خیس شدن لباس را احساس کند و ارتباط بین نیاز به دفع و رفتن به دستشویی را بهتر یاد بگیرد. پوشک شورتی را می‌توانید بیشتر برای خواب یا زمان‌هایی که دسترسی سریع به دستشویی ندارید استفاده کنید.

صندلی تبدیل توالت و چهارپایه

اگر قرار فرزند شما قرار است از توالت فرنگی استفاده کند، در حسن آموزش‌های مربوط به دستشویی رفتن می‌توانید از صندلی تبدیل مخصوص کودک و با تنظیم ارتفاع آن برای اون احساس امنیت ایجاد کنید.همچنین استفاده از یک چهارپایه محکم کمک می‌کند تا پاهای کودک هنگام نشستن تکیه‌گاه داشته باشند و راحت‌تر روی توالت بنشیند و از آن بلند شود.

لگن آموزشی یا توالت فرنگی؛ کدام بهتر است؟

لگن آموزشی به علت داشتن اندازه کوچک‌تر کمک می‌کند تا کودک هنگام نشستن حس امنیت بیشتری داشته باشد و بهتر استقلال خود را حفظ کند. از طرف دیگر استفاده از توالت فرنگی کودک را از ابتدا با توالت اصلی خانه آشنا می‌کند، اما ممکن است برای بعضی کودکان به دلیل ارتفاع یا اندازه آن راحت نباشد. استفاده از یکی از این دو مورد کاملا به روحیه کودک شما و میزان حس استقلال طلبی او بستگی دارد.

چگونه کودک را قبل از دستشویی رفتن آماده کنیم؟

پیش از شروع آموزش دستشویی رفتن، توصیه می‌شود تا کودک خود را به تدریج با دستشویی، لگن و مفاهیم مربوط به ادرار و مدفوع آشنا کنید تا کودک از همان ابتدا متوجه شود که قرار است چه چیزی یاد بگیرد و احساس ترس یا غریبگی نداشته باشد.

• آموزش کلمات لازم: از همان ابتدای آموزش از کلمات ساده و قابل فهم برای کودک استفاده کنید تا او بتواند نیازهای خود را در این رابطه با شما در میان بگذارد و احساس شرم نداشته باشد. یکی از ره‌های پیشنهادی اسن است که هنگام تعویض پوشک این کلمات را به تدریج بیان کنید تا در حافظه فرزندتان ماندگار شود.
• آشنایی با توالت: اجازه دهید تا فرزند شما ابتدا با محیط توالت و وسایل آن آشنا شود. اگر در این آموزش قرار است از لگن استفاده کنید، بهتر است آن را در محلی قرار دهید که کودک به‌راحتی آن را ببیند و بدون اجبار با آن ارتباط برقرار کند.
• انجام بازی وانمودی: برای انجام بازی‌های وانمودی می‌توانید از با استفاده از عروسک یا اسباب‌بازی، فرایند دستشویی رفتن را به شکل بازی به کودک نشان دهید. به عنوان مثال می‌توانید یکی از عروسک‌های مورد علاقه فرزندتان را روی لگن بنشانید و توضیح دهید که عروسک در حال انجام چه کار است.
  بیشتر بخوانید: آموزش مهارت حل مسئله به کودکان با بازی
• خواندن کتاب‌های مرتبط: استفاده از کتاب‌های تصویری درباره آموزش دستشویی می‌توانند دستشویی رفتن مستقل را برای کودک قابل فهم و جذاب کند. شما برای افزایش تاثیرگذاری این کتاب‌ها می‌توانید در رابطه با شخصیت‌های آن، با کودکان صحبت کنید.
• پرهیز از ایجاد حس شرم: به یاد داشته باشید که ادرار و مدفوع جزئی از فرایندهای طبیعی بدن هستند و نباید با نسبت دادن الفاظی از جمله کثیف، نجس، زشت یا… کودک را از بیان کردن خواسته‌هاش شرمگین کرد. در حین آموزش واکنش آرام و عادی والد کمک می‌کند کودک بدون ترس و خجالت درباره نیازهای بدنی خود صحبت کند.

آموزش مرحله به مرحله دستشویی رفتن به کودک

پس از اینکه از آمادگی کودک برای دستشویی رفتن اطمینان پیدا کردید، می‌توانید بدون عجله مراحل زیر را طی کنید تا کودک شما طی چند روز دستشویی رفتن به‌صورت مستقل را بیاموزد:

مرحله اول: در دسترس قرار دادن فضای توالت

پس از بردن کودک به فضای دستشویی، لگن را در اختیار او قرار دهید و پس از توضیح کاربرد آن به زبان ساده، از کودک بخواهید تا روی آن بنشیند تا احساس راحتی و امنیت برای او برقرار شود. به عنوان یک والد به یاد داشته باشید که هدف از این مرحله احساس آشنایی است و نباید همان ابتدا انتظار ادرار یا مدفوع کردن از کودکان داشته باشید.

مرحله دوم: استفاده از دستشویی در زمان مناسب

بی‌قراری، مکث کردن، چمباتمه زدن، نگه داشتن ناحیه تناسلی یا تغییر حالت ناگهانی از نشانه‌های نیاز به دستشویی است که از والدین خواسته می‌شود تا به آن‌ها توجه کنند و در صورت مشاهده کودک را به دستشویی ببرند. همچنین بردن کودک در زمان‌های مشخص از جمله بعد از بیدار شدن، بعد از خواب روزانه یا پیش از بیرون رفتن از خانه نیز می‌تواند در پیشبرد این آموزش موثر باشد.

مرحله سوم: آموزش نشانه‌های دستشویی به کودک

به کودک کمک کنید احساسات بدن خود را بشناسد و متوجه شود چه زمانی نیاز به ادرار یا مدفوع دارد. با نام‌گذاری این احساسات و یادآوری ارتباط آن‌ها با رفتن به دستشویی، کودک به‌تدریج یاد می‌گیرد نیاز بدن خود را تشخیص دهد و پیش از دفع برای استفاده از توالت اقدام کند.

مرحله چهارم: استفاده از دستشویی را به عادت تبدیل کنید

در طول روز، زمان‌های مشخصی را برای رفتن کودک به دستشویی در نظر بگیرید تا این کار به‌تدریج به بخشی از برنامه روزانه او تبدیل شود. بعد از بیدار شدن، پیش از خواب و زمانی که نشانه‌های نیاز به دفع را مشاهده می‌کنید، فرصت مناسبی برای رفتن به دستشویی است. با این حال، کودک را مجبور نکنید و اگر در هر بار تلاش موفق به دفع نشد، با آرامش از تلاش او حمایت و تشویق کنید.

آموزش بهداشت بعد از دستشویی به کودکان

اگر قصد دارید تا دستشویی رفتن به‌صورت مستقل را به کودک خود آموزش دهید، باید بدانید که این آموزش‌ها تنها محدود به گفتن نیاز کودک نمی‌شود و شما باید با آموزش نکات بهداشتی پس از دستشویی به او کمک کنید تا مرحله به مرحله به استقلال بیشتری دست پیدا کند.

شستن دست‌ها پس از استفاده از توالت

شستن دست‌ها پس از استفاده از توالت یکی از مهمترین آموزش‌هایی است که باید از همان ابتدا نسبت به یاد دادن آن به کودک، حساسیت ویژه‌ای به خرج دهید. اهمیت این آموزش زمانی مشخص می‌شود که مانع از بروز بیماری‌های مختلف می‌شود و کودک را به رعایت بهداشت عادت می‌دهد.

آموزش استفاده از سیفون و توالت

علاوه بر استفاده صحیح از توالت باید آموزش‌های مربوط به استفاده از سیفون را نیز به کودک خود بدهید و در کنار آن در رابطه با قوانین دیگر از جمله نریختن دستمال یا وسایل نامناسب داخل توالت و شستن دست‌ها بعد از خروج از سرویس بهداشتی نیز با فرزند خود صحبت کنید.

اگر کودک بعد از یادگیری دوباره خودش را خیس کرد، چه کنیم؟

پسرفت در آموزش در دستشویی به زمانی گفته می‌شود که کودک پس از اینکه کدتی عملکرد خوبی در رابطه با استفاده از توالت نشان داد، خودش را خیس می‌کند و مجدد نیازمند استفاده از پوشک می‌شود. والدین باید توجه داشته باشند که این شرایط به معنی از بین رفتن مهارت‌های قبلی نیست و باید با پیدا کردن علت و بدون سرزنش کودک را مجدد همراهی کرد.

علت‌های احتمالی پسرفت کودک چیست؟

پسرفت در آموزش مستقل دستشویی رفتن ممکن است به دلایل مختلفی رخ دهد که اکثر آن‌ها به معنی وجود یک مشکل جدی نیستند و می‌توان از طریق همدلی با کودک و راهنمایی مجدد او این مشکل را رفع کرد. تغییرات مهم در زندگی کودک، استرس، تولد خواهر یا برادر، شروع مهدکودک، جابه‌جایی خانه یا بیماری می‌توانند باعث شوند کودک برای مدتی کنترل قبلی خود را از دست بدهد. یبوست، درد هنگام دفع یا تغییر در برنامه روزانه نیز ممکن است در بروز این مشکل نقش داشته باشد.

چگونه کودک را بدون تنبیه به آموزش قبلی بازگردانیم؟

در صورت خیس کردن لباس یا بازگشت به پوشک، تنبیه یا سرزنش کردن می‌تواند یکی از واکنش‌های اشتباه والیدن باشد. از این رو توصیه می‌شود تا ابتدا آرامش خود را حفظ کنید و فرصت‌های منظمی برای استفاده از دستشویی در اختیار کودک قرار دهید. همچنین اگر این وضعیت به علت تغییر شرایط رخ داده است، به فرزند خود مدتی زمان بدهید تا با شرایط جدید سازگار شود.

چه زمانی برای آموزش مشکل دستشویی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

اکثر مشکلاتی که هنگام دستشویی رفتن برای کودک ایجاد می‌شود، با صبر والدین و به مرور زمان برطرف می‍شوند؛ اما گاهی این مشکلات مربوط به وضعیت جسمی کودک می‌شود و او را با مشکلاتی از جمله یبوست یا درد هنگام دفع مواجه می‌کند. در صورت مشاهده علائم جسمی غیرعادی و دردناک هنگام دفع، از والدین خواسته می‌شود تا در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنند. از جمله این علائم می‌توان موارد زیر را نام برد:

نگه داشتن مکرر ادرار یا مدفوع

اگر کودک مرتب ادرار یا مدفوع خود را نگه می‌دارد، از رفتن به دستشویی خودداری می‌کند یا برای مدت طولانی دفع ندارد، بهتر است این موضوع را نادیده نگیرید. نگه‌داشتن مداوم می‌تواند علاوه بر ایجاد مشکلات مختلف جسمی برای کودک، روند آموزش را دشوارتر و طولانی‌تر از حد معمول کند.

یبوست یا درد هنگام دفع

درد هنگام دفع، مدفوع سفت یا ترس از زور زدن زیاد از جمله عواملی هستند که منجر به ترس کودک از دستشویی رفتن می‌شوند. این تجربه‌های ناخوشایندمنجر می‌شود تا ممکن است کودک مدفوع خود را نگه دارد و این کار باعث سفت‌تر شدن مدفوع و دشوارتر شدن دفع شود.
اگر کودک شما دارای علائم ذکر شده است توصیه می‌شود تا در کنار مراجعه به پزشک، از وارد کردن فشار برای استفاده از دستشویی نیزخودداری کنید.

عدم پیشرفت یا وجود آمادگی

گاهی اوقات والدین و مربی مهد کودک تمام تلاش خود را برای یادگیری دستشویی رفتن مستقل می‌کنند اما باز هم تغییری در کودک ایجاد نمی‌شود و او همچنان نیاز به پوشک دارد. باید توجه داشت که این شرایط همیشه به علت عدم آمادگی روانی کودک نیست و باید کودک توسط پزشک مورد ارزیابی قرار بگیرد تا دلایل عدم پیشرفت به‌صورت دقیق بررسی شوند.

برگشت ناگهانی پس از حل مشکل

اگر کودک بعد از اینکه برای مدتی استفاده از دستشویی را به‌خوبی یاد گرفته است، به‌طور ناگهانی و مکرر دوباره لباس خود را خیس می‌کند یا مدفوعش را نگه می‌دارد، بهتر است علت این تغییر بررسی شود. گاهی تغییرات مهم در زندگی، استرس یا یبوست می‌توانند باعث این پسرفت شوند؛ اما اگر این مشکل ادامه‌دار باشد یا همراه با درد هنگام دفع، یبوست یا سایر علائم غیرمعمول باشد، بهتر است با پزشک کودک مشورت کنید.

نقش مربی مهدکوک در آموزش دستشویی رفتن به کودکان چیست؟

اگر کودک در دوران آموزش دستشویی به مهدکودک می‌رود، هماهنگی والدین با مربی می‌تواند به حفظ روند آموزش و ایجاد یک برنامه منظم کمک کند زیرا مربی می‌تواند با توجه به برنامه‌ای که در خانه دنبال می‌شود، زمان‌های مناسبی را برای رفتن کودک به دستشویی در نظر بگیرد و در مراحل ابتدایی، در صورت نیاز به او کمک کند. همچنین برخورد آرام و بدون سرزنش در زمان خیس کردن لباس یا بروز اشتباه، باعث می‌شود کودک بدون احساس خجالت یا ترس، نیاز خود را بیان کند و به‌تدریج استقلال بیشتری به دست آورد.

در نهایت، آموزش دستشویی رفتن زمانی موفق‌تر خواهد بود که والدین ابتدا آمادگی جسمی و رفتاری کودک را در نظر بگیرند و سپس آموزش را بدون عجله و فشار آغاز کنند. آشنا کردن کودک با لگن یا توالت، ایجاد یک برنامه منظم، آموزش شناخت نیاز بدن، توجه به نشانه‌های دفع و تشویق آرام، به کودک کمک می‌کند این مهارت را به‌تدریج یاد بگیرد. در این مسیر، خیس کردن لباس یا پسرفت‌های موقت طبیعی است و نباید با تنبیه، سرزنش یا ایجاد احساس خجالت پاسخ داده شود.

سوالات متدوال