هر آنچه باید درباره اختلالات یادگیری کودکان بدانید

اختلال یادگیری در کودکان به مجموعه‌ای از مشکلات اشاره دارد که در آن‌ها توانایی درک، پردازش، ذخیره و بیان اطلاعات در زمینه‌های مختلف مانند خواندن، نوشتن، ریاضیات یا مهارت‌های اجتماعی تحت تأثیر قرار می‌گیرد. این اختلالات به‌هیچ‌وجه با هوش یا انگیزه کودک ارتباطی ندارند؛ بلکه ناشی از تفاوت‌های ساختاری و عملکردی مغز هستند که نحوه دریافت و پردازش اطلاعات را تغییر می‌دهند. به عبارت دیگر، کودکان مبتلا به اختلال یادگیری ممکن است در یادگیری برخی مهارت‌ها نسبت به همسالان خود با دشواری مواجه شوند، هرچند که از نظر هوش و استعداد در سطح مشابهی قرار دارند .

علائم اختلال یادگیری می‌تواند در هر کودک متفاوت باشد، اما معمولاً در زمینه‌هایی مانند خواندن (دیسلکسیا)، نوشتن (دیسگرافیا)، ریاضیات (دیسکالکولیا) یا مهارت‌های زبانی و اجتماعی بروز می‌کند. این مشکلات ممکن است در سنین پیش‌دبستانی با تأخیر در صحبت کردن، مشکل در درک دستورالعمل‌ها یا مهارت‌های حرکتی نمایان شوند و در سنین بالاتر به‌صورت دشواری در انجام تکالیف مدرسه یا تعاملات اجتماعی ادامه یابند . تشخیص دقیق این اختلالات نیازمند ارزیابی‌های تخصصی توسط روان‌شناسان یا متخصصان آموزش است تا بتوان مداخلات آموزشی و درمانی مناسب را برای کودک در نظر گرفت.

اختلال یادگیری؛ تأثیرات و نیازهای ویژه کودکان

اختلال یادگیری در کودکان می‌توانند ناشی از عوامل ژنتیکی، عصبی یا محیطی باشند که بر عملکرد مغز تأثیر می‌گذارند. کودکان مبتلا به اختلال یادگیری ممکن است در مهارت‌های پایه‌ای مانند خواندن، نوشتن و محاسبه کردن مشکل داشته باشند و این مشکلات می‌توانند در مهارت‌های سطح بالاتر مانند سازماندهی، مدیریت زمان، استدلال انتزاعی و حافظه بلندمدت یا کوتاه‌مدت نیز تأثیرگذار باشند .

کودکان با اختلال یادگیری نیازمند حمایت‌های ویژه‌ای هستند تا بتوانند با چالش‌های خود مقابله کنند و پتانسیل‌های خود را شکوفا سازند. این نیازها شامل آموزش‌های تخصصی، مداخلات درمانی و محیط‌های حمایتی هستند که به آن‌ها کمک می‌کنند تا مهارت‌های مورد نیاز برای موفقیت در مدرسه و زندگی روزمره را توسعه دهند. تشخیص زودهنگام و مداخلات مؤثر می‌تواند به کاهش اثرات منفی این اختلالات کمک کرده و به کودکان این امکان را بدهد که در مسیر رشد و یادگیری خود پیشرفت کنند. آکادمی سلامت اول در دوره مربی مهد کودک به دنبال شناساندن راه های ارتباطی درست با این کودکان است.

علائم شایع اختلالات یادگیری در کودکان کلاس اول

علائم اختلالات یادگیری در کودکان بسته به سن و نوع اختلال متفاوت است. در سنین پیش‌دبستانی، مشکلاتی مانند تلفظ نادرست کلمات، دشواری در یادگیری حروف الفبا، اعداد، رنگ‌ها و شکل‌ها، و مشکلات در پیروی از دستورالعمل‌ها یا روال‌های روتین یادگیری مشاهده می‌شود. در سنین ۵ تا ۹ سالگی، کودک ممکن است در یادگیری ارتباط بین حروف و صداها، ترکیب صداها برای ساخت کلمات، املای کلمات به‌طور مداوم، یادگیری مفاهیم پایه ریاضی، و به خاطر سپردن توالی‌ها مشکل داشته باشد. در سنین ۱۰ تا ۱۳ سالگی، مشکلاتی مانند درک مطلب یا مهارت‌های ریاضی، بی‌علاقگی به خواندن و نوشتن، دست‌خط بد، مهارت‌های ضعیف سازماندهی، و مشکل در بیان افکار با صدای بلند ممکن است بروز کند.

علائم دیر آموزی در کودکان به نوع اختلال متفاوت است، اما ممکن است شامل موارد زیر باشد:

•  مشکل در خواندن، نوشتن یا درک مطلب
•  دشواری در انجام محاسبات ریاضی
• مشکل در هماهنگی حرکتی یا نوشتن
•  اختلال در توجه یا حافظه
•  مشکل در درک اطلاعات شفاهی یا نوشتاری

این مشکلات ممکن است منجر به احساس ناامیدی، کاهش اعتماد به نفس یا مشکلات رفتاری در کودک شود.

علل احتمالی اختلالات یادگیری

اختلالات یادگیری معمولاً در دوران کودکی شناسایی می‌شوند و می‌توانند تأثیرات قابل توجهی بر عملکرد تحصیلی و اجتماعی کودک داشته باشند.

در سایت msdmanuals می خوانیم:

کودکان ممکن است با اختلال یادگیری متولد شوند یا در طول رشد به آن مبتلا شوند. اگرچه علل اختلالات یادگیری به طور کامل شناخته نشده است، اما شامل ناهنجاری‌هایی در فرآیندهای اساسی درگیر در درک یا استفاده از زبان گفتاری یا نوشتاری یا استدلال عددی و فضایی است. علل احتمالی شامل بیماری مادر یا استفاده مادر از داروهای سمی در دوران بارداری، عوارض دوران بارداری یا زایمان (به عنوان مثال، پره اکلامپسی یا زایمان طولانی مدت) و مشکلات نوزاد در زمان زایمان (به عنوان مثال، زایمان زودرس (نارس)، وزن کم هنگام تولد، زردی شدید یا پس از تولد) است. پس از تولد، عوامل احتمالی شامل قرار گرفتن در معرض سموم محیطی مانند سرب، عفونت‌های سیستم عصبی مرکزی، سرطان‌ها و درمان‌های آنها، سوء تغذیه و انزوای شدید اجتماعی یا بی‌توجهی یا سوءاستفاده عاطفی است. وقایع آسیب‌زای دوران کودکی، مانند کودک‌آزاری و بدرفتاری، نیز می‌توانند در ایجاد اختلالات یادگیری نقش داشته باشند.

علل اختلالات یادگیری معمولاً ترکیبی از عوامل ژنتیکی، عصبی، محیطی و روانی هستند. برخی از کودکان به‌طور ژنتیکی مستعد این اختلالات هستند و در خانواده‌هایی با سابقه مشابه، احتمال بروز آن بیشتر است. عوامل دوران بارداری مانند بیماری‌های مادر، مصرف الکل یا مواد مخدر، و مشکلات در زایمان که منجر به کاهش اکسیژن‌رسانی به مغز می‌شوند، می‌توانند بر رشد مغز تأثیر گذاشته و باعث اختلالات یادگیری شوند. همچنین، مشکلات عاطفی و روانی مانند اضطراب یا افسردگی نیز می‌توانند بر تمرکز و یادگیری تأثیر منفی بگذارند. علل دقیق این اختلالات هنوز به‌طور کامل مشخص نیست، اما عوامل زیر ممکن است نقش داشته باشند:

• ژنتیک و سابقه خانوادگی
•  آسیب‌های مغزی در دوران بارداری یا پس از تولد
•  قرار گرفتن در معرض مواد مضر مانند داروها یا الکل در دوران بارداری
•  زایمان زودرس یا وزن کم هنگام تولد

این عوامل می‌توانند بر ساختار یا عملکرد مغز تأثیر بگذارند و منجر به اختلال در پردازش اطلاعات شوند.

انواع اختلالات یادگیری

اختلال یادگیری در خواندن یا دیسلکسیا یکی از شایع‌ترین اختلالات یادگیری در کودکان است که با وجود سطح هوشی نرمال، فرد در پردازش زبان نوشتار و گاهی گفتار مشکل دارد. کودکان مبتلا به دیسلکسیا در شناسایی حروف، تلفظ صحیح کلمات و درک مطلب دچار دشواری هستند. این اختلال به دلیل تأثیر بر بخش‌هایی از مغز که مسئول پردازش زبان هستند، می‌تواند باعث مشکلاتی در یادگیری و اعتماد به نفس کودک شود.

اختلال یادگیری در نوشتن یا دیسگرافیا، یک اختلال عصبی است که فرآیند یادگیری را در کودکان مختل می‌کند. کودکان مبتلا به دیسگرافیا در نوشتن، هجی کردن و سازمان‌دهی افکار در نوشتار دچار مشکل هستند. این اختلال می‌تواند به دلیل عملکرد نامناسب بخشی از مغز که مسئول نوشتن و یادگیری نوشتن است، به وجود آید. تشخیص به‌موقع و مداخلات درمانی می‌تواند به بهبود مهارت‌های نوشتاری کودک کمک کند.

اختلال یادگیری در ریاضی یا دیسکالکولی، نوعی اختلال یادگیری است که بر توانایی فرد در انجام محاسبات ریاضی تأثیر می‌گذارد. کودکان مبتلا به دیسکالکولی در درک مفاهیم ریاضی، انجام محاسبات و حل مسائل عددی مشکل دارند. این اختلال می‌تواند باعث افت تحصیلی در دروس ریاضی و ایجاد احساس ناکامی در کودک شود. تشخیص زودهنگام و مداخلات آموزشی مناسب می‌تواند به بهبود عملکرد ریاضی کودک کمک کند.

اختلال هماهنگی رشدی یا دیسپراکسی (Dyspraxia) نوعی اختلال عصبی است که بر توانایی‌های حرکتی کودکان تأثیر می‌گذارد. کودکان مبتلا به دیسپراکسی در انجام فعالیت‌های روزمره مانند دویدن، پریدن، بالا رفتن از پله‌ها، گرفتن مداد، بستن بند کفش یا دکمه‌ها، و نوشتن دچار مشکل هستند. این اختلال می‌تواند باعث کاهش اعتماد به نفس، اضطراب اجتماعی و انزوا در کودکان شود. تشخیص زودهنگام و مداخلات درمانی مانند کاردرمانی می‌تواند به بهبود مهارت‌های حرکتی و کیفیت زندگی این کودکان کمک کند.

اختلالات زبانی در کودکان به مشکلاتی در درک و بیان زبان اشاره دارد. این اختلالات می‌توانند شامل تأخیر در شروع صحبت کردن، دشواری در استفاده صحیح از کلمات، بیان افکار و احساسات، و استفاده از زبان در موقعیت‌های اجتماعی باشند. کودکان مبتلا به اختلالات زبانی ممکن است در نامگذاری اشیاء، پرسیدن سوالات، قصه‌گویی و استفاده از حرکات برای بیان خود مشکل داشته باشند. تشخیص دقیق و مداخلات درمانی مانند گفتاردرمانی می‌تواند به بهبود مهارت‌های زبانی و ارتباطی این کودکان کمک کند.

درمان اختلال یادگیری در کودکان؛ آیا درمان قطعی وجود دارد؟

اگرچه درمان قطعی برای این اختلالات وجود ندارد، اما مداخلات زودهنگام می‌تواند تأثیرات آن را کاهش دهد و به کودکان کمک کند تا مهارت‌های خود را بهبود بخشند.

رایج‌ترین روش درمان اختلال یادگیری، آموزش ویژه است که توسط معلمان آموزش‌دیده انجام می‌شود. قبل از شروع این آموزش‌ها، ارزیابی‌های آموزشی برای بررسی پتانسیل تحصیلی و سطح عملکرد کودک انجام می‌شود. در برخی موارد، متخصصانی مانند کاردرمانگر، گفتاردرمانگر و زبان‌درمانگر نیز در فرآیند درمان دخالت دارند. علاوه بر این، برخی داروها می‌توانند با افزایش توجه و تمرکز، به یادگیری کودک کمک کنند. این درمان‌ها بسته به نوع و شدت اختلال، متفاوت هستند و باید تحت نظر متخصصان مربوطه انجام شوند.

بهبود عملکرد با درمان آگاهانه

درمان اختلالات یادگیری در کودکان نیازمند رویکردی جامع و چندجانبه است که شامل مداخلات آموزشی، روان‌شناختی و توان‌بخشی می‌شود. یکی از روش‌های مؤثر، آموزش خصوصی با استفاده از معلمان متخصص است که می‌توانند با طراحی برنامه‌های آموزشی متناسب با نیازهای کودک، به بهبود عملکرد تحصیلی او کمک کنند. این برنامه‌ها ممکن است شامل تمرینات ویژه در زمینه‌های خواندن، نوشتن یا ریاضیات باشد. علاوه بر این، کاردرمانی و گفتاردرمانی نیز می‌توانند در تقویت مهارت‌های حرکتی و زبانی کودک مؤثر باشند. مداخلات روان‌شناختی، مانند آموزش ذهن‌آگاهی کودک‌محور، نیز نشان داده‌اند که می‌توانند به بهبود بهزیستی روان‌شناختی و کاهش استرس‌های مرتبط با اختلال یادگیری کمک کنند .

همکاری نزدیک بین والدین، معلمان و متخصصان در این فرآیند از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. والدین می‌توانند با ایجاد محیطی حمایتی در خانه و پیگیری پیشرفت‌های کودک، نقش مهمی در موفقیت درمان ایفا کنند. همچنین، معلمان با استفاده از استراتژی‌های آموزشی متناسب با نیازهای کودک، می‌توانند در کلاس درس به او کمک کنند. در نهایت، مداخلات درمانی باید با توجه به نوع و شدت اختلال یادگیری و ویژگی‌های فردی کودک تنظیم شوند تا بهترین نتایج حاصل شود.

تفاوت اختلال یادگیری با کودکان استثنایی و بیش‌فعالی

اختلال یادگیری (LD) و اختلال کمبود توجه و بیش‌فعالی (ADHD) دو مشکل متفاوت در کودکان هستند که ممکن است با هم اشتباه گرفته شوند. اختلال یادگیری به ضعف در مهارت‌های خاص تحصیلی مانند خواندن، نوشتن یا ریاضی اشاره دارد، در حالی که ADHD بر توانایی تمرکز، کنترل تکانه‌ها و مدیریت زمان تأثیر می‌گذارد. کودکانی که با اختلال یادگیری مواجه هستند، ممکن است در فهم مطالب درسی مشکل داشته باشند، اما تمایل به یادگیری دارند و جزو کودکان بیش فعال به شمار نمی‌آیند.

در مقابل، کودکانی که ADHD دارند، ممکن است در یادگیری تمایل نشان دهند، اما به دلیل حواس‌پرتی و بی‌قراری، قادر به تمرکز بر روی مطالب نیستند. همچنین، کودکان استثنایی به کودکانی گفته می‌شود که از نظر ویژگی‌های فیزیکی یا توانایی یادگیری با هنجار جامعه تفاوت دارند و برای بهره‌مندی کامل از تحصیل به خدمات آموزشی تخصصی یا تسهیلات فیزیکی نیاز دارند. این تفاوت‌ها ممکن است ناشی از مشکلاتی مانند عقب‌ماندگی ذهنی، اختلالات رفتاری یا اختلالات یادگیری باشد.

اختلالات یادگیری کودکان چگونه تشخیص داده می شود؟

تشخیص و مداخله زودهنگام در اختلالات یادگیری برای کودکان اهمیت فراوانی دارد. تشخیص به موقع این اختلالات می‌تواند از مشکلات تحصیلی و روانی در آینده جلوگیری کند و به کودکان کمک کند تا با استفاده از روش‌های درمانی و آموزشی مناسب، مهارت‌های خود را بهبود بخشند. همچنین در زمینه نحوه رفتار با کودکان هم برای والدین و پرستاران مهم است.

برای تشخیص اختلالات یادگیری، ارزیابی‌های مختلفی توسط تیمی از متخصصان شامل روان‌شناسان، معلمان آموزش ویژه، کاردرمانگران و سایر متخصصان کودک انجام می‌شود. این ارزیابی‌ها شامل بررسی عملکرد تحصیلی، بازخورد معلمان، نظرات والدین و سرپرستان و نتایج آزمون‌های تخصصی است. در صورت وجود نگرانی در مورد مشکلات یادگیری، والدین، معلمان یا سایر متخصصان می‌توانند درخواست ارزیابی کنند تا در صورت لزوم، خدمات آموزشی ویژه یا درمان‌های مناسب ارائه شود.

ضرورت آموزش برای نگهداری از کودک دارای اختلال یادگیری

در دنیای امروز، آگاهی و آموزش مراقبین از اهمیت بالایی برخوردار است، به‌ویژه زمانی که با کودکانی مواجه می‌شویم که با اختلالات یادگیری دست و پنجه نرم می‌کنند. این کودکان ممکن است در مهارت‌هایی مانند خواندن، نوشتن یا ریاضی با دشواری‌هایی مواجه شوند، اما این مشکلات به معنای کم‌هوشی یا تنبلی نیست. بلکه نشان‌دهنده تفاوت در نحوه پردازش اطلاعات است. بنابراین، برای حمایت مؤثر از این کودکان، نیاز به مراقبینی داریم که با ویژگی‌های این اختلالات آشنا باشند و بتوانند با صبر، درک و روش‌های آموزشی مناسب، به آن‌ها کمک کنند.

آکادمی سلامت  با هدف ارتقاء سطح آگاهی و مهارت‌های مراقبین، برنامه‌های آموزشی تخصصی دوره مربیگری مهد کودک آنلاین در زمینه اختلالات یادگیری ارائه می‌دهد. این برنامه‌ها به گونه ای طراحی شده‌اند تا والدین، معلمان و سایر مراقبین بتوانند با شناخت دقیق‌تر نیازهای این کودکان، روش‌های مؤثری را در پیش بگیرند. از جمله این روش‌ها می‌توان به آموزش مهارت‌های زندگی، همکاری نزدیک با والدین و معلمان و استفاده از برنامه‌های آموزشی ویژه اشاره کرد. با این رویکرد، آکادمی سلامت گامی مؤثر در جهت بهبود کیفیت زندگی کودکان با اختلالات یادگیری و حمایت از مراقبین آن‌ها برداشته است

سوالات پر تکرار

1. ختلال یادگیری چیست و چگونه بر کودک تأثیر می‌گذارد؟

اختلال یادگیری به مشکلاتی در پردازش اطلاعات اشاره دارد که بر توانایی‌های خاص مانند خواندن، نوشتن یا ریاضی تأثیر می‌گذارد. این اختلالات معمولاً با هوش کلی کودک ارتباطی ندارند و می‌توانند باعث دشواری در مدرسه و زندگی روزمره شوند.

2. چه عواملی باعث بروز اختلال یادگیری می‌شوند؟

عوامل ژنتیکی، ساختار و عملکرد مغز، مشکلات در دوران بارداری یا زایمان، آسیب‌های مغزی، و مشکلات شنوایی یا بینایی می‌توانند در بروز اختلالات یادگیری نقش داشته باشند.

3. چگونه می‌توان اختلال یادگیری را تشخیص داد؟

تشخیص معمولاً از طریق ارزیابی‌های تخصصی توسط روان‌شناسان، معلمان آموزش ویژه و سایر متخصصان انجام می‌شود. این ارزیابی‌ها شامل بررسی عملکرد تحصیلی، توانایی‌های شناختی، و مشاهدات رفتاری کودک است.

4. آیا اختلال یادگیری قابل درمان است؟

اگرچه درمان قطعی برای اختلالات یادگیری وجود ندارد، اما مداخلات زودهنگام مانند آموزش ویژه، کاردرمانی، گفتاردرمانی و استفاده از داروهای خاص می‌توانند به بهبود مهارت‌های کودک کمک کنند.

5. چه حمایتی برای کودکان با اختلال یادگیری وجود دارد؟

مدارس و مراکز آموزشی معمولاً برنامه‌های ویژه‌ای برای حمایت از کودکان با اختلال یادگیری دارند. این برنامه‌ها ممکن است شامل تدریس فردی، استفاده از تکنولوژی‌های کمکی، و تنظیم محیط آموزشی متناسب با نیازهای کودک باشند.
در صورت مشاهده علائم اختلال یادگیری در کودک، مشاوره با متخصصان و انجام ارزیابی‌های لازم می‌تواند گام‌های مؤثری در جهت حمایت از کودک و بهبود وضعیت تحصیلی و اجتماعی او باشد.