تفسیر نقاشی کودکان چیست؟

تفسیر نقاشی کودکان خردسال بررسی نقاشی کودک است که حاوی نمادها و احساسات کودک از محیط اطراف و بازتاب برخورد والدین با او می‌باشد. لذا در دنیای امروز با بهره گرفتن از متخصصان حوزه روانشناسی که سال‌های زیادی را صرف مطالعه و تفسیر احساسات هزاران کودک نموده‌اند و با استفاده از کارگاه تفسیر نقاشی کودکان، می‌توان به شخصیت و مشکلات روان‌شناختی کودک پیش از تثبیت شدن در شخصیت او پی‌ برد. بر این اساس در این مقاله بر آن شدیم تا با توضیح مختصری در تفسیر اشکال رسم شده توسط کودک شما والدین عزیز را در شناخت بهتر کودک خود یاری نماییم.

معانی رایج در نقاشی کودکان چیست؟

• مرحله خطنویسی: خط‌نویسی تصادفی در کودکان زیر ۵ سال این خطوط معنای واقعی  ندارد.
• مرحله پیش طرحواره: زمانی که کودکان شکل های ساده مانند درخت، خانه و غیره را نقاشی می‌کنند.
• فاز طرحواره: یک موضوع قابل شناسایی در طراحی‌های کودک وجود دارد و نقاشی‌ها واقعی‌تر هستند.

این سه مرحله، نقاشی‌های کودک شما از تعریف نموده و با استفاده از آن می‌توانید احساسات کودک خود را شناسایی کنید. تفسیر نقاشی کودک نوعی پردرآمدترین رشته های فنی حرفه ای دخترانه محسوب می‌شود، این مراحل عبارت است از:

1- خط خطی نمودن

اول مرحله کودک که روی کاغذ معنی نداشته  اما روانشناسان اعتقاد دارند مرحله ابتدایی شکل‌گیری شخصیت کودک می‌باشد، به طور کلی خط‌نویسی معنای خاصی نداشته، اما این فرآیند می‌تواند در آینده بینش‌هایی را در مورد شخصیت فرزندتان به شما بدهد.

 2- خورشید خندان

نشانه شادابی کودک و سازگار و راضی بودن او از شرایط خود است.

3- چسباندن شکل‌ها به هم

نقاشی‌های چوبی نماد خانواده کودک بوده  با نگاه به طراحی‌ها می‌توان دریافت در کنار چه کسی ایستاده است (نزدیک‌ترین فرد از نظر احساس به او)

4- جزئیات

هر چه کودک جزئیات بیشتری در طراحی خود ترسیم کند، توانایی او رشد نموده، به طور‌کلی کودکان ممکن است بتوانند تفاوت‌های ظاهری فیزیکی افراد نزدیک خود را متوجه و نقاشی نمایند، و حتی ممکن است «جنسیت» را تشخیص بدهند.

5- حفره در زمین

تجربه از دست دادن معمولاً مرگ یکی از اعضای نزدیک یا خانواده که به معنی احساس تنهایی بسیار زیاد کودک می‌باشد.

6- هیولا

اغلب داستان‌هایی که بزرگسالان برای کودکان تعریف می‌کنند پر از موجودات ترسناک تاریک است، بنابراین چنین طراحی‌هایی چیزی جز تفسیر او از داستان نیست.

7- ابر و باران

ابر و باران در تصویر می‌تواند نشان‌دهنده احساس ترس و اضطراب کودک باشد.

8- خانه

جزئیات خانه نشان دهنده نگرش استقبال کننده کودک است. از طرف دیگر، کشیدن یک پیاده‌رو نشان‌دهنده کودکی با سازگاری اجتماعی و برخوردار از تعاملات اجتماعی سالمی با همسالان خود است.

9-افراد عصبانی

احتمال تجربه آسیب های عاطفی از اطرافیان  یا  قرار گرفتن ناخواسته در معرض انواع رسانه‌ها باشد. از طرف دیگر، آسیب رساندن بزرگسال به کودک نشان‌دهنده آزار کودک در خانه یا ترس زیاد او از یکی از افراد بزرگسال باشد.

به نقل از وبسایت pmc.ncbi.nlm.nih.gov :

نقاشی های کودکان به عنوان ابزاری برای ارتباط غیرکلامی ارزش زیادی دارند و می‌توانند دیدگاه‌هایی درباره وضعیت عاطفی، روانی و شناختی آن‌ها ارائه دهند. برخی از محققان از نقاشی کودکان برای بررسی مفاهیم فضایی کودکان استفاده کرده‌اند، در حالی که برخی دیگر از نقاشی کودکان به عنوان ابزاری برای ارزیابی دانش، نگرش‌ها و سلامت روانی کودکان استفاده کرده‌اند. برای مثال، نمونه هایی وجود دارد که از طراحی کودکان برای بررسی ادراک کودکان از زورگویی، روابط خانوادگی و محیط‌ مدرسه بهره برده‌اند. نقاشی ها همچنین ابزارهای ارزشمندی در زمینه‌های بالینی و آموزشی هستند که به ارزیابی تنظیم روانی و فرآیندهای یادگیری کودکان کمک می‌کنند. تأثیرات فرهنگی، مراحل رشد و تجربیات عاطفی نیز در طراحی‌های کودکان بازتاب یافته است.

تفسیر کشیدن نقاشی انسان توسط کودکان

جالب است بدانید نقاشی کودک از انسان در واقع شکل خود و درکی که از بدن و تمایلات خود دارد را به تصویر می‌کشد. به طور کلی، بین خطوط طراحی شده با خصوصیات روانی و جسمی کودک ارتباط معنا داری وجود دارد.

اگر انسان طراحی شده در کل بدن خود هماهنگ باشد، سازگار بودن کودک را به تصویر می‌کشد. اگر برعکس انسان طراحی شده  اندازه کوچک و یا در گوشه کاغذ طراحی شده باشد، در واقع احساس کودک به خود کم ارزش و  پایین‌تر از دیگران بودن است. در تفسیر کلی نمادهای اصلی اندام ها باید گفت:

• سر: طراحی در واقع مرکز شخصیت، قدرت فکر، هوش و جایگاه اصلی مهار فشار درونی در کودک می‌باشد. قالب کودکان، همیشه سرهای بزرگ نقاشی می‌کنند؛ به طور کلی سر بزرگ بیانگر طبیعی بودن شخصیت کودک است.
• چهره: اندازه چهره‌ی انسان انعکاس مستقیمی از عزت‌نفس کودک دارد. در بیان دیگر بلندی چهره‌های از حد متوسط برای کودکان بیانگر شخصیت او مانند پرخاشگری یا خودبزرگ‌بینی بوده، در صورتی که نقاشی‌های ریز و بسیار کوتاه نشانه نارسایی، عزت نفس پایین، استرس، اضطراب یاافسردگی در کودک می‌باشد.
• صورت: صورت اغلب تنها تصویر می‌شود. کودکان پرخاشگر به طور کلی اجزای صورت را به صورت اغراق آمیزی بزرگ نقاشی می‌نمایند. در صورتی که کودکان خجالتی جزئیات صورت را به صورت  دایره‌ی  ترسیم می کنند و به ندرت صورت ترسیم شده را از نیم رخ نقاشی‌ می‌کنند.
• ترسیم دهان و دندان: این نوع نقاشی معنی نیاز به مواد خوراکی و هم به معنای پرخاشگر بودن کودک را نشان نمی‌دهد. بسته بودن لب‌ها نشان‌دهنده داشتن تنش و فشار در کودک و طراحی قسمت چانه، نماد قدرت می‌باشد.
• چشم:ترسیم چشم، اجتماعی بودن کودک را نشان را نشان داده به طور کلی در کودکان خودخواه، چشم‌ها نماد زیبا بودن را دارند.
• دست و بازو: ترسیم دست و بازو بزرگ نشانگر قدرت و تسلط کودک بر امور می‌باشد. در صورتی که حذف دست و بازو، نماد نبود قدرت، بیهودگی و بی‌پناه بودن است. البته نبود دست و بازو در نقاشی کودکانی با سن کم‌تر پنج سال کاملا متداول است. اگر در نقاشی دست ها در جیب قرار گرفته یا پشت سر است، بیانگر احساس گناه و اضطراب در مورد  محرک ممنوعه می‌باشد.
• پا:کودک ضعیف و درون‌گرا در بیشتر موارد قسمت پا را در نقاشی طراحی نمی‌کند و یا نقاشی انسان  را در حالت نشسته می‌کشد.
• بالاتنه:اگر بالاتنه باریک و لاغر باشد کودک از اندام خود ناراضی بوده  و در مواردی دیگر بالاتنه‌ی لاغر  نشان دهنده‌ی ضعف جسمانی واقعی کودک می‌باشد.
• موقعیت در نقاشی کودکان: نشان‌دهنده وضعیت ذهنی کودک و مهارت‌های حرکتی بهتری است. نقاشی در سمت چپ صفحه نقاشی خجالتی و درونگرا بودن کودک را نشان می‌دهد. علاوه بر آن نشان‌دهنده نیاز کودک به حضور یک بزرگسال دلسوز مانند مادر یا پدر پرورش دهنده می‌باشد. از طرف دیگر، کودکی که در سمت راست نقاشی می‌نماید، میل به برقراری ارتباط با دنیای بیرونی و اجتماع را دارد.
• کامل بودن نقاشی: اگر نقاشی‌های او ناقص رها شود یا خطوط سبک بکشد، نیاز به تشویق را نشان می‌دهد و نماد یک کودک مردد و ناایمن است. نقاشی‌های ناقص همچنین نشانگر یک شخصیت تکانشی در کودک می‌باشد. اگر این الگو در مدت زمان طولانی‌ ادامه پیدا کند، والدین باید از یک مشاور متخصص کمک بگیرند. پاک کردن‌های مکرر و اصلاح بیش از حد نشان‌دهنده سطح بالایی از اضطراب در کودک بوده، در صورتی‌که تزیین بیش از حد بیانگر نیاز کودک به توجه است.

کشف استعداد کودک در زمینه نقاشی و هنری میتواند در آینده شغلی وی نیز بسیار مفید باشد. درآمد سیاه قلم، نقاشی و به طور کلی رشته های مختلف هنری در سال های اخیر افزایش یافته است و این مورد میتواند برای ایجاد مشاغل پردرآمد در آینده در نظر گرفته شود.

تاثیر جنسیت کودک در انتخاب رنگ‌ها

به طور‌ کلی تفاوت‌هایی در تفسیر طراحی‌ کودک در دختران  و پسران دیده می‌شود. دختر‌ها علاقه‌مند به کشیدن نقاشی گل و قلب بوده، در صورتی‌که پسر‌ها قالبت به کشیدن مربع و خطوط پیچیده و زاویه‌دار بوده و به صورت کلی جنسیت کودک، تاثیر زیادی در علایق ‌ او داشته و همچنین در انتخاب رنگ دخترها تمایل به استفاده از رنگ‌های گرم (تناژ صورتی) و پسرها تمایل به استفاده از رنگ‌های سرد (تناژ  آبی) می‌باشند.

رنگ‌ها نماد چه چیز در نقاشی کودکان هستنند؟

البته آموزش رنگ ها به کودکان و افزایش تعاملات آنها با رنگ ها موجب می شود تا کودک بهتر و معنی دار تر از پیش از رنگ ها استفاده کند.

• سیاه و بنفش نشان‌دهنده تسلط کودک بوده
• رنگ آبی نشان دهنده روحیه اجتماعی کودک و لذت بردن او در جمع دیگران
• رنگ قرمز رنگ نشان‌دهنده هیجان کودک
• رنگ صورتی در نقاشی‌های کودک نشان‌دهنده نیاز به عشق و قدردانی بوده و معمولا مورد توجه کودکان دختر می‌باشد.
• رنگ سبز نشان‌دهنده شخصیت متفاوت، هنرمند و باهوش کودک است.
• رنگ زرد نیز بیانگر هوش سرشار کودک می‌باشد.

نقاشی‌ها نشانه چه نوع شخصیتی در کودک می‌باشد؟

• کودک تحریک شونده: نقاشی اندام های بزرگ، نبود گردن در نقاشی و عدم تقارن اندام‌های بدن
• کودک مضطرب: کشیدن ابر، قطرات باران، پرندگان، چهره بدون چشم
• کودک خجالتی: کشیدن افراد با جثه و قد کوتاه، نبود بینی و یا دهان در نقاشی، بازوهای چسبیده به تنه بدن
• کودک عصبانی: کشیدن دست و دندان با اندازه بزرگ، طراحی بازوی بلند، کشیدن چشم متقاطع
• کودک ناامن: طراحی چهره هیولا، نقاشی سر کوچک، نکشیدن دست، عدم تقارن در اعضای صورت

برخی از موقعیت‌های که نیاز کودک به مشاوره با روانشناس را نشان می‌دهد عبارت است از:

• کودکی که به صورت مکرر در حال نقاشی تصاویر خشونت آمیز می‌باشد.
• کودکی که شخص یا شیئی را در طراحی به میزان قابل توجهی بزرگتر ترسیم می‌کند.
• کودک قسمت‌های از هم گسیخته بدن را در طراحی بدن انسان نقاشی می‌کند.
• استفاده بیش از حد کودک از رنگ های تیره و تصاویر ناخوشایند

نقش والدین در تربیت و توسعه رفتارهای صحیح در کودک

• حتما زمانی را به کودکان خود اختصاص دهید.
• در کشیدن تصاویر آرامش‌بخش کودکان خود را یاری کنید.
• کودک را ترقیب به استفاده از رنگ‌های شاد نمایید.
• کودک را به خاطر کشیدن تصاویر سرزنش نکنید.
• احساسات کودک خود را به درستی زیر نظر گرفته و در صورت بروز مشکل حتما از مشاور متخصص در رفع مشکل کمک بطلبید.
• از تشویق به موقع کودک خود غافل نشوید.
• هرگز توانایی‌های کودک خود را با کودکان دیگر مقایسه نکنید.

از چه وسایلی برای نقاشی کودکان استفاده نماییم؟

از آنجایی که نقاشی نماد ارتباط کودک با دنیای بیرون و بیانگر احساسات پنهان کودک می‌باشد. لذا والدین باید سعی کنند کودک را در محیطی آرام تشویق به کشیدن هر آنچه در ذهن خود دارد کنند تا بدون نیاز به تحت فشار قرار دادن او با کمک یک مشاور به مشکلات کودک خود پی ببرند. از این رو در انتخاب وسایل مورد نیاز برای آموزش نقاشی به کودکان حتما به نکات زیر دقت فرمایید:

• به هیچ عنوان از رنگ‌های شیمیایی و خطرناک برای نقاشی کودکان زیر پنج سال استفاده نکنید.
• از مقواهای زخیم استفاده نموده تا در صورت نیاز به پاک کردن مکرر کودک و اصلاح نقاشی خود توان تحمل را داشته باشد.
• از مدادهای شعمی پهن و ماژیک‌های پهن برای کودکان زیر پنج سال استفاده نموده چراکه کودکان هنوز قادر به نگهداری وسایل ظریف در دست خود نبوده
• به هیچ عنوان کودکان زیر پنج سال را با وسایل نقاشی تنها نگذارید ممکن است کنجکاو به بلعیدن مواد شده و مشکلاتی برای سلامت کودک به وجود آید.
• در انتخاب رنگ و تصویر کودک خود را تحت فشار قرار نداده بلکه اجازه دهید احساسات واقعی او در تصاویر خلق شده نمایان شود.

مزایای استفاده از روانشناس کودک برای تفسیر نقاشی کودکان چیست؟

به‌طور کلی همان‌گونه که بدن انسان نیاز به غذای سالم، ورزش و استراحت برای بهبود و ارتقای خود دارد روان نیز نیازمند برنامه‌ریزی اساسی به منظور افزایش کارایی انسان و هدفمندی زندگی او دارد. از این‌رو علوم روانشناسی با بهره گرفتن از متخصصان و سال‌ها مطالعه بر روی افراد مختلف توانایی شناسایی مشکلات و کمک به افراد را به خوبی دارند. امروزه یکی از شاخه‌های روانشناسی مدرن روانشناسی کودک به شمار می‌رود این روانشناسی با زیر نظر گرفتن حالات، رفتارها و همچنین تصاویر طرح شده توسط کودک به سرعت روحیات و مشکلات کودک را شناسایی نموده و به والدین کودک در رسیدگی به سلامت روان کودک کمک خواهد نمود. برخی از فعالیت‌های مهم انجام شده توسط روانشناسان کودک عبارت است از:

• زیر نظر گرفتن حالات رفتاری کودک و توجه به جزییات
• تحلیل صحیح رفتارهای کودک از روی تصاویر خلق شده توسط کودک
• صحبت هوشمندانه و دوستانه با کودک بدون ایجاد استرس در او به منظور پی بردن به لایه‌های زیرین روانشناختی و احساسات پنهان کودک
• مشاوره صحیح درمانی برای کودک و والدین
• برنامه‌ریزی الگوی صحیح پیشرفت رفتارهای متعادل در کودک
• تشخیص زود هنگام مشکلات و اختلالات کودک و هموار نمودن مسیر درمان کودک
• ایجاد آینده‌ی پر بار و درخشان برای کودک با رسیدگی به موقع به سلامت روان او
• راهنمایی صحیح والدین در برخورد درست با کودکان آسیب دیده
• معرفی کودک به متخصص روانشناس در صورت نیاز به دارو و درمان پیشرفته‌تر
• به‌کارگیری ابزار تخصصی به منظور رفع استرس و اضطراب کودک
• پی بردن سریع علائم مشکل آفرین در زندگی اجتماعی کودک در آینده
• استفاده از کارگاه تفسیر نقاشی کودک

جمع‌بندی

تفسیر نقاشی کودکان از جمله علوم مورد مطالعه در روانشناسی به شمار می‌رود که امروزه اطلاعات بسیار ارزشمندی را در تفسیر علایق، تمایلات و احساسات کودک در اختیار متخصصین و والدین قرار می‌دهد. به طور کلی کودکان زیر ۵ سال و ۷ سال احساسات خود را نسبت به محیط پیرامون با استفاده از رنگ‌های و ترسیم اشیای متفاوت به نمایش می‌گذارند. تفسیر این اطلاعات به روانشناسان در تشخیص زود هنگام احساس خشونت، انزوا، ترس، غم، شادی، عدم اعتماد بنفس، مشکلات روانشناختی کمک فراوانی خواهد نمود و همین امر باعث می‌شود که والدین بدون تحت فشار قرار دادن کودک از تمایلات و احساسات واقعی کودک خود مطلع شوند و در صورت نیاز سریعاً اقدام به درمان کودک نمایند. بر این اساس شما عزیزان  می‌توانند با مشاوره از خدمات بخش روانشناسی کودک از شرکت‌های معتبری مانند آکادمی سلامت اول، در  بهبود سلامت  روان فرزند خود گام‌ موثری را بردارند.

سوالات متداول

1- تفسیر معانی نقاشی کودکان چگونه است؟

هنگام تفسیر طراحی کودکان، داشتن زمینه‌ی اطلاعات درست و همچنین گذشته کودک بسیار مورد اهمیت بوده، باید بدانید که هر کدام از تصاویر خلق شده توسط کودک مانند اشکال و تصاویر معنی و تفسیری خاص دارند.

2- چه زمانی باید با یک روانشناس برای کودک خود کمک بخواهیم؟

زمانی که نقاشی‌های تصویر شده توسط کودک تصاویر ترسناک، اغراق آمیز، استفاده از رنگ‌های تیره و خشونت در تصاویر رسم شده توسط کودک مشاهده شود، حتما باید از یک روانشناس متخصص کودکان کمک دریافت کنید.

3- نقاشی‌های کودکان چه احساساتی را در کودکان بیان می‌کند؟

به‌طور کلی کودکان تمایلات و احساسات ذهنی خود را در نقاشی‌هایشان به تصویر کشیده و احساسات درونی خود را که تمایل به صحبت در مورد آن نداشته به نمایش می‌گذارند. این احساسات عبارت است از: شادی، رضایت، اعتماد به نفس، ترس، خشم، استرس، اضطراب، نگرانی، انزوا، گوشه‌گیری، عدم اطمینان و… می‌باشد.

4- تفسیر درخت در نقاشی کودکان چیست؟

درخت در نقاشی کودکان نماد ثبات، رشد، امنیت یا روابط خانوادگی است. درخت بزرگ نشان‌دهنده احساسات مثبت و درخت خشک نشانه مشکلات یا تنهایی است.

5- تفسیر دریا در نقاشی کودکان چیست؟

دریا نماد احساسات عمیق، اضطراب یا آزادی است. دریا آرام نشان‌دهنده آرامش و دریا طوفانی نماد نگرانی است.

6- تفسیر ابر در نقاشی کودکان چیست؟

ابر در نقاشی کودکان نشان‌دهنده احساسات متغیر یا منفی است. ابرهای سنگین نماد اضطراب و ابرهای سبک نماد آرامش هستند.