چگونه کودکان را به کتاب خواندن علاقه مند کنیم؟ | 10 راهکار ساده

این مقاله در تاریخ 07-06-1405 توسط تیم تولید محتوای آکادمی سلامت اول بازبینی و به‌روزرسانی شده است.

امروزه با وجود گوشی های هوشمند، تبلت و بازی های دیجیتال، چگونه کودکان را به کتاب خواندن علاقه مند کنیم؟ سوالی است که بسیاری از والدین و مربیان با آن روبه رو هستند. علاقه مند کردن کودکان به کتاب خواندن مهارتی است که می توان با روش های ساده و متناسب با دنیای کودک آن را تقویت کرد؛ از انتخاب کتاب مناسب گرفته تا تبدیل زمان مطالعه به یک تجربه لذت بخش و خانوادگی.

علاقه به کتاب خواندن ذاتی نیست و با فراهم کردن محیط مناسب و شیوه درست مواجهه با کتاب می توان آن را در کودک ایجاد و به مرور به یک عادت پایدار تبدیل کرد. در ادامه، 10 راهکار ساده و کاربردی را بررسی می کنیم که به والدین و مربیان کمک می کند کتاب را به بخشی جذاب از زندگی کودک تبدیل کنند.

1. کتاب را بخشی از دنیای کودک کنید، نه یک فعالیت جداگانه

کتاب خواندن را به یک وظیفه اجباری تبدیل نکنید و آن را در کنار بازی، تفریح و استراحت کودک قرار دهید مثلاً قبل از خواب داستان بخوانید یا هنگام سفر و انتظار، کتاب تصویری همراه داشته باشید.

برای شروع، کتاب هایی متناسب با علایق کودک مانند حیوانات، ابرقهرمان ها یا داستان های ماجراجویانه انتخاب کنید. وقتی کودک کتاب را سرگرم کننده و لذت بخش ببیند، با میل خودش به سراغ آن می رود و این تجربه می تواند به پرورش خلاقیت در کودک نیز کمک کند.

2. خودتان الگو باشید

کودکان بیشتر از آنکه به توصیه های والدین توجه کنند، رفتار آنها را مشاهده و تقلید می کنند. اگر می خواهید کتاب خواندن به بخشی از زندگی کودک تبدیل شود، خودتان هم زمانی را به مطالعه اختصاص دهید و اجازه دهید فرزندتان شما را در حال کتاب خواندن ببیند. حتی می توانید هر روز برای چند دقیقه در کنار هم کتاب بخوانید تا مطالعه به یک تجربه مشترک و صمیمی تبدیل شود.

این الگوسازی به شکل گیری عادت مطالعه و تقویت تمرکز و مهارت های شناختی کودک کمک می کند. از طرفی، وقتی کتاب به یکی از سرگرمی های جذاب خانه تبدیل شود، می تواند در کنار مدیریت بازی های رایانه ای به ایجاد تعادل در زمان استفاده از موبایل و بازی های دیجیتال نیز کمک کند.

۳. به کودک حق انتخاب بدهید

اجبار کردن کودک به خواندن کتابی که دوست ندارد، می تواند علاقه او به مطالعه را کاهش دهد. بهتر است چند کتاب متناسب با سن و سطح کودک در اختیارش بگذارید و اجازه دهید خودش انتخاب کند، حتی اگر کتاب انتخابی او ساده، تصویری یا از نظر شما کم اهمیت باشد. مهم این است که کودک احساس کند در انتخاب کتاب نقش دارد و مطالعه برایش یک فعالیت اختیاری و لذت بخش است.

بردن کودک به کتاب فروشی یا بخش کودک کتابخانه نیز می تواند این فرصت را بیشتر کند. اجازه دهید کتاب ها را ورق بزند، جلدشان را ببیند و درباره انتخابش صحبت کند. این تجربه علاوه بر ایجاد علاقه به کتاب خواندن، می تواند به افزایش اعتماد به نفس در کودک و پرورش حس استقلال او کمک کند.

به نقل از وب‌سایت lillio.com:

اجازه دادن به کودک برای انتخاب در فعالیت های روزمره، به تقویت اعتماد به نفس و استقلال او کمک می کند. انتخاب های ساده مانند انتخاب کتاب یا رنگ، به کودک احساس کنترل و خودمختاری می دهد.

هنگام انتخاب کردن، کودک را با تشویق و راهنمایی ملایم همراهی کنید و به تصمیم او احترام بگذارید. این تجربه به مرور باعث می شود کودک به قضاوت و توانایی تصمیم گیری خودش بیشتر اعتماد کند.

۴. مطالعه را تعاملی و شاد کنید

برای بسیاری از کودکان، فقط نشستن و گوش دادن به داستان جذاب نیست. با صداگذاری شخصیت ها، پرسیدن سوال، حدس زدن ادامه داستان و صحبت درباره احساسات شخصیت ها، مطالعه را به یک تجربه سرگرم کننده و تعاملی تبدیل کنید. حتی می توانید از کودک بخواهید پایان داستان را تغییر دهد یا داستان را نقاشی و اجرا کند.

این مشارکت باعث می شود کودک فقط شنونده نباشد و با داستان ارتباط بیشتری برقرار کند. چنین فعالیت هایی علاوه بر افزایش علاقه به کتاب خواندن، به تقویت تخیل، قدرت تحلیل و پرورش خلاقیت در کودک نیز کمک می کنند.

۵. موفقیت ها را ببینید و تشویق کنید

هر تلاش کودک برای کتاب خواندن یا گوش دادن به داستان را ببینید و به جای تمرکز فقط بر نتیجه، او را برای تلاشش تشویق کنید. می توانید با یک دفتر کتاب خوانی، برچسب یا ثبت کتاب های خوانده شده، پیشرفت او را به شکلی ساده و جذاب نشان دهید. این بازخورد مثبت به افزایش اعتماد به نفس و انگیزه کودک برای ادامه مطالعه کمک می کند.

علاقه مند شدن به کتاب یک فرایند تدریجی است و ممکن است برای هر کودکی زمان متفاوتی ببرد. با صبر، استمرار و پرهیز از مقایسه، می توانید این مسیر را برای کودک لذت بخش تر کنید و به او فرصت دهید به مرور کتابی را پیدا کند که واقعاً دوستش دارد.

۶. زمان مشخصی برای کتاب خواندن داشته باشید

اگر کتاب خواندن زمان مشخصی در برنامه روزانه کودک داشته باشد، به مرور به یک عادت طبیعی تبدیل می شود. لازم نیست این زمان طولانی باشد حتی ۱۰ تا ۱۵ دقیقه مطالعه در ساعت مشخصی از روز می تواند برای ایجاد یک روتین مناسب کافی باشد. مهم این است که مطالعه به بخشی ثابت و لذت بخش از برنامه کودک تبدیل شود، نه فعالیتی که فقط گاهی انجام می شود.

۷. کتاب ها را در دسترس کودک قرار دهید

کتاب ها را در جایی قرار دهید که کودک بتواند به راحتی آنها را ببیند و بردارد. ایجاد یک گوشه کوچک و جذاب برای کتاب خواندن در اتاق یا محل بازی کودک، دسترسی به کتاب را آسان تر می کند و احتمال اینکه کودک در زمان های مختلف خودش سراغ کتاب برود افزایش می دهد. بهتر است کتاب ها متناسب با سن و علاقه کودک باشند و هر چند وقت یک بار تعدادی از آنها را تغییر دهید تا تازگی خود را حفظ کنند.

۸. کتاب را با تجربه های واقعی کودک پیوند دهید

وقتی موضوع کتاب با تجربه ها و کنجکاوی های روزمره کودک ارتباط داشته باشد، مطالعه برای او جذاب تر و معنادارتر می شود. مثلاً بعد از رفتن به باغ وحش، کتابی درباره حیوانات انتخاب کنید یا اگر کودک درباره ستاره ها و فضا سوال می پرسد، کتابی مرتبط با این موضوع در اختیارش بگذارید. این ارتباط به کودک کمک می کند پاسخ سوال هایش را در کتاب پیدا کند و با علاقه بیشتری مطالعه را دنبال کند.

۹. تعداد صفحات یا مدت مطالعه را هدف اصلی قرار ندهید

قرار نیست کودک حتماً تعداد مشخصی صفحه بخواند یا مدت زیادی بدون وقفه پای کتاب بنشیند. به جای تمرکز بر تمام کردن کتاب، روی لذت بردن از داستان و ارتباط کودک با آن تمرکز کنید. اگر مطالعه به یک مسابقه یا اجبار برای بیشتر خواندن تبدیل شود، ممکن است علاقه کودک کاهش پیدا کند. بنابراین بهتر است مدت و حجم مطالعه با سن، توانایی و علاقه او متناسب باشد.

۱۰. از کتاب برای گفت وگو و ارتباط با کودک استفاده کنید

بعد از خواندن داستان، درباره اتفاقات آن با کودک صحبت کنید و از او بپرسید چه احساسی نسبت به شخصیت ها داشته یا اگر جای آنها بود چه کاری انجام می داد. این گفت وگوها باعث می شوند کودک ارتباط بیشتری با داستان برقرار کند و در عین حال فرصتی برای شناخت احساسات، تقویت مهارت های ارتباطی و گفت وگوی صمیمانه با والدین داشته باشد.

راه های تشویق فرزندان به کتاب خواندن

تشویق فرزندان به کتاب خواندن بیشتر از اینکه به اجبار و تعیین ساعت های طولانی مطالعه نیاز داشته باشد، به ساختن یک تجربه مثبت و دوست داشتنی از کتاب بستگی دارد. در کتابخوانی کودکان بهتر است به جای اینکه بگوییم «برو کتابت را بخوان»، کاری کنیم که کودک خودش احساس کند کتاب می تواند بخشی از تفریح و دنیای مورد علاقه اش باشد.

یک قانون ساده هم می تواند کمک کننده باشد: هرچه کتاب خواندن شبیه تکلیف کمتر و شبیه تفریح بیشتر باشد، احتمال علاقه مند شدن کودک بیشتر است. پس اگر یک روز کودک فقط چند صفحه خواند یا حتی فقط تصاویر کتاب را تماشا کرد، لازم نیست سریع بگویید «کم خوندی!». شاید همان چند صفحه شروع یک عادت خوب باشد.

چگونه توانستم دانش آموزان را به مطالعه علاقه مند کنم؟

اگر از خودتان می پرسید «چگونه توانستم دانش آموزان را به مطالعه علاقه مند کنم؟»، پاسخ را باید در ایجاد تجربه ای متفاوت از کتاب و مطالعه جست وجو کنید. در محیط مدرسه، کتابخوانی کودکان می تواند از یک فعالیت فردی و اجباری به تجربه ای گروهی، سرگرم کننده و حتی رقابتی تبدیل شود، البته رقابتی که قرار نیست دانش آموز ضعیف تر را خجالت زده کند.

چند ایده ساده که معلم یا مربی می تواند در کلاس امتحان کند:

• کتاب مرموز هفته: فقط جلد یا چند تصویر کتاب را نشان دهید و از دانش آموزان بخواهید حدس بزنند داستان درباره چیست.
• ۵ دقیقه کتاب خوانی: در ابتدای یک روز مشخص، همه کلاس برای چند دقیقه کتاب مورد علاقه خود را بخوانند.
• صندلی نویسنده: هر دانش آموز درباره کتابی که خوانده، داستان را برای بقیه تعریف کند.
• پایان داستان را عوض کن: بعد از خواندن داستان، بچه ها یک پایان جدید برای آن بسازند.
• شخصیت محبوب من: هر دانش آموز شخصیت مورد علاقه اش را انتخاب و دلیلش را توضیح دهد.
• معرفی بدون لو دادن! دانش آموز باید کتابش را معرفی کند، اما پایان داستان را فاش نکند.

این فعالیت ها باعث می شوند دانش آموز فقط خواننده نباشد، بلکه درباره داستان حرف بزند، حدس بزند، نظر بدهد و خلاقیتش را به کار بگیرد. همین تغییر کوچک می تواند تجربه مطالعه را برای بسیاری از کودکان جذاب تر کند.

ایده برای کتابخوانی کودکان

برای کتابخوانی کودکان همیشه لازم نیست سراغ فعالیت های پیچیده بروید. گاهی یک ایده ساده می تواند کتاب را به بازی تبدیل کند. اگر کودک بعد از خواندن کتاب قرار باشد کاری انجام دهد، بسازد، نقاشی کند یا حتی نقش یکی از شخصیت ها را بازی کند، احتمالاً ارتباط بیشتری با داستان برقرار می کند.

10 ایده بامزه برای کتابخوانی کودکان:

1. نمایش یک دقیقه ای: کودک نقش یکی از شخصیت های داستان را بازی کند.
2. شخصیت مورد علاقه ام: شخصیت محبوب داستان را نقاشی کند.
3. آخرش چی میشه؟ قبل از پایان داستان، کودک پایان آن را حدس بزند.
4. پایان جدید: یک پایان کاملاً متفاوت برای داستان بسازد.
5. کارآگاه داستان: سرنخ های مهم داستان را پیدا کند.
6. مجری کتاب: کتاب را مثل یک مجری تلویزیونی معرفی کند.
7. قصه با عروسک: داستان را با عروسک هایش دوباره اجرا کند.
8. کتاب هفته: هر هفته یک کتاب انتخاب و در خانه یا کلاس معرفی شود.
9. جعبه داستان: چند وسیله مرتبط با داستان داخل یک جعبه بگذارید و کودک ارتباط آنها را با قصه پیدا کند.
10. قرار کتابی: یک زمان مخصوص برای کتاب و خوراکی مورد علاقه کودک داشته باشید!

قرار نیست همه این ایده ها را با هم اجرا کنید. یکی دو مورد را انتخاب کنید و ببینید کودک با کدام بیشتر ارتباط می گیرد. هدف اصلی در کتابخوانی کودکان این نیست که کودک «بیشتر» بخواند. هدف این است که کتاب را بیشتر دوست داشته باشد.

اگر شما هم به رشد فکری و شخصیتی کودکان علاقه‌مند هستید، چه به عنوان والد، چه مربی یا علاقه‌مند به آموزش کودک، پیشنهاد می‌کنیم نگاهی به دوره آنلاین مربی مهد کودک بیندازید. در این دوره، مهارت‌های کلیدی برای پرورش ذهن خلاق، آموزش مؤثر و ارتباط با کودکان به شکل تخصصی آموزش داده می‌شود، از جمله راهکارهای عملی برای تشویق بچه‌ها به کتاب‌خوانی و ساختن عادت‌های خوب مطالعه از سنین پایین.

یادتان باشد کتاب فقط مجموعه‌ای از کلمات چاپ‌شده نیست. کتاب دریچه‌ای است به دنیایی وسیع‌تر از آنچه در اطراف کودک می‌گذرد. اگر بتوانید کودک را با این دنیا آشنا کنید، نه‌تنها به رشد ذهنی‌اش کمک کرده‌اید، بلکه یکی از ارزشمندترین هدیه‌های زندگی را به او داده‌اید: توانایی فکر کردن، تخیل و لذت بردن از یادگیری.

سوالات متداول

اگر کودک اصلاً علاقه ای به کتاب نشان ندهد، چه کار کنیم؟

اگر کودک به کتاب علاقه نشان نمی دهد، او را مجبور به مطالعه نکنید. ابتدا کتاب هایی متناسب با علایقش، مانند حیوانات، داستان های طنز، ماجراجویی یا موضوعات مورد علاقه اش انتخاب کنید و کتاب خواندن را در کنار بازی و فعالیت های خانوادگی قرار دهید. گاهی پیدا کردن یک کتاب مناسب می تواند شروع علاقه کودک به مطالعه باشد.

از چه سنی باید کتاب خواندن را با کودک شروع کنیم؟

کتاب خواندن را می توان از همان ماه های اول زندگی آغاز کرد. در این سن، هدف یادگیری خواندن نیست؛ بلکه کودک با صدای والد، ریتم زبان و تصاویر کتاب آشنا می شود. با افزایش سن، می توانید از کتاب های تصویری و ساده به سمت داستان های متناسب با سن کودک بروید.

اگر خودمان اهل مطالعه نباشیم، چطور می توانیم الگوی خوبی برای کودک باشیم؟

برای الگوسازی لازم نیست ساعت ها مطالعه کنید. حتی چند دقیقه کتاب خواندن در حضور کودک یا مطالعه مشترک می تواند نشان دهد که کتاب بخشی طبیعی از زندگی روزمره است. اگر فرصت مطالعه ندارید، می توانید گاهی با کودک کتاب بخوانید و درباره داستان با او گفت وگو کنید.

چند دقیقه در روز برای کتابخوانی کودکان کافی است؟

مدت مناسب کتابخوانی به سن، میزان توجه و علاقه کودک بستگی دارد و لازم نیست از ابتدا طولانی باشد. بهتر است با چند دقیقه شروع کنید و به مرور زمان، در صورت علاقه کودک، مدت مطالعه را افزایش دهید. مهم تر از تعداد صفحات یا دقیقه های مطالعه، ایجاد یک تجربه مثبت و بدون اجبار است.