والدین بخوانند: ۷ راهکار جایگزین داد زدن برای تربیت کودک

گاهی اوقات، در لحظاتی که خسته‌ایم، ناراحتیم یا فشار زیادی رویمان است، نمی‌توانیم خودمان را کنترل کنیم. ممکن است یک کلمه از دهانمان خارج شود که هیچ وقت نمی‌خواستیم بگوییم. شاید داد زده باشیم یا تند حرف زده باشیم، درست زمانی که کودکمان نیاز به درک و حمایت داشت. وقتی که به رفتارمان فکر می‌کنیم، می‌فهمیم که داد زدن نه تنها هیچ کمکی به حل مشکل نکرده، بلکه ممکن است قلب کوچک کودکمان را شکسته باشد.

اما نگران نباشید، همه ما اشتباه می‌کنیم. مهم این است که بدانیم این مسیر درست نیست و می‌توانیم روش‌های بهتری برای تربیت کودکمان پیدا کنیم. در این مقاله، می‌خواهیم با هم بررسی کنیم که چطور می‌توانیم به جای داد زدن، به شیوه‌های مؤثرتر و مهربان‌تری فرزندمان را راهنمایی کنیم. این ۷ راهکار، بخشی از آموزش تربیت کودک است که به شما کمک می‌کند تا در لحظات دشوار، با آرامش بیشتر و بدون آسیب زدن به روحیه کودکتان، ارتباطی عمیق‌تر و محکم‌تر برقرار کنید:

۱. آرامش خود را حفظ کنید

شاید تجربه کرده‌اید که وقتی کودکتان کاری می‌کند که اصلاً انتظارش را نداشتید، به سرعت از کوره در می‌روید. مثلاً وقتی که دست به اسباب‌بازی‌هایش می‌زند و خانه را به هم می‌ریزد، یا وقتی که به طور ناگهانی گریه می‌کند بدون اینکه بدانید چرا. در این لحظه‌ها، عصبانیت به سراغتان می‌آید و به راحتی ممکن است داد بزنید. اما به یاد داشته باشید، همانطور که شما به عنوان والدین مسئولید، کودکتان هم در حال یادگیری است.

مثلاً تصور کنید که کودکتان در حال ریختن آب آشامیدنی روی فرش است و به نظر می‌رسد هیچ اهمیتی به دستورات شما نمی‌دهد. اگر شما در این لحظه با آرامش بگویید: «عزیزم، می‌دانم که اشتباه کردی، بیا با هم تمیزش کنیم و از این به بعد مراقب باشیم»، نه تنها کودک شما رفتارش را اصلاح می‌کند، بلکه یاد می‌گیرد که در زندگی مشکلات همیشه حل‌شدنی هستند و داد زدن هیچ کمکی نمی‌کند. همین آرامش شما به او اطمینان می‌دهد که می‌تواند بدون ترس از شما، اشتباهاتش را اصلاح کند.

۲. گفت‌وگو و توضیح دادن

کودکان نمی‌توانند همیشه بدانند چرا یک رفتار خاص اشتباه است. به جای اینکه صرفاً بگویید «این کار رو نکن!» یا «چرا این کارو کردی؟»، به او توضیح دهید که چرا باید از این کار پرهیز کند. تصور کنید که کودک شما به تازگی وارد دوران مدرسه شده و در حال قهر کردن با دوستانش است. به جای اینکه بلافاصله بگویید «چرا باید اینطور رفتار کنی؟»، می‌توانید بگویید: «عزیزم، وقتی با دوستانت قهر می‌کنی، هیچ‌کدوم خوشحال نمی‌شوید. بیایید با هم صحبت کنیم که چطور می‌توانیم دوباره دوستان خوبی باشیم.»

این نوع گفت‌وگو به کودک کمک می‌کند تا یاد بگیرد چرا باید رفتارهای خاصی را انجام ندهد و به تدریج خودش را اصلاح کند، چون او درک کرده که چرا کاری اشتباه است و این اشتباه به دیگران آسیب می‌زند.

۳. استفاده از قوانین و محدودیت‌های روشن

کودکان به مرزهای مشخص و واضح نیاز دارند. به‌جای گفتن «دیگه این کار رو نکن!»، مثلاً در هنگام بازی، می‌توانید بگویید: «ما در خانه قوانینی داریم. یکی از این قوانین اینه که اسباب‌بازی‌ها باید در جعبه نگه‌داری بشن. اگر اسباب‌بازی‌ها را جمع کنی، بعد می‌توانی با آن‌ها دوباره بازی کنی.»

همچنین درباره بازی‌های ویدیویی می‌توانید محدودیت‌های سالم در بازی‌های ویدیویی را رعایت کنید. به جای خشمگین شدن و داد زدن سر کودک، وقتی متوجه می‌شوید که کودک مدت زمان زیادی را به بازی‌های ویدیویی اختصاص داده، می‌توانید به‌طور آرام بگویید: «ما قوانینی داریم که می‌گویند باید بعد از ۳۰ دقیقه بازی، کمی استراحت کنیم. حالا بیا بازی رو تموم کن و بریم یه کمی بیرون بازی کنیم.»

این‌طور کودک شما به‌طور واضح متوجه می‌شود که چه چیزی قابل‌قبول است و چه چیزی نه. این نوع توضیحات کمک می‌کند که کودک شما مرزهای مشخصی داشته باشد و احساس امنیت بیشتری کند، زیرا می‌داند چه چیزی از او انتظار می‌رود و چه چیزی درست است.

۴. تشویق مثبت به جای تنبیه

تصور کنید که کودک شما بعد از چندین بار یادآوری، بالاخره اسباب‌بازی‌هایش را جمع می‌کند. این زمان بهترین موقعیت برای تشویق است! به‌جای تمرکز بر اشتباهات گذشته، از رفتار مثبت کودک قدردانی کنید: «تو خیلی عالی اسباب‌بازی‌هات رو جمع کردی! این کار نشون می‌ده که می‌خواهی به قوانین خانه احترام بذاری.»

تشویق‌های کوچک، حتی اگر در قالب کلمات ساده باشد، تأثیر عمیقی بر روحیه کودک دارد. این نوع تشویق باعث می‌شود که کودک احساس کند برای تلاش‌هایش تقدیر می‌شود و به‌طور ناخودآگاه در آینده نیز بیشتر تمایل به انجام رفتارهای مثبت خواهد داشت.

۵. مدل‌سازی رفتارهای مناسب

کودکان بیشتر از آنکه به حرف‌های شما گوش دهند، به رفتار شما توجه می‌کنند.

به نقل از وب‌سایت klaschools.com

کودکان کوچک بسیار کنجکاو و دقیق هستند و اغلب رفتار والدین یا مراقبین خود را تقلید می‌کنند. تحقیقات اخیر نشان داده‌اند که تمایل کودک به کپی کردن تمام کارهایی که یک بزرگ‌تر انجام می‌دهد، بدون توجه به منطق پشت آن کارها، یک ویژگی انسانی جهانی است. طبق گفته روان‌شناس مارک نیلسن، کودکان ممکن است این کار را انجام دهند زیرا فرض می‌کنند که بزرگ‌ترها دلیل خوبی برای انجام کارهایی که می‌کنند دارند.

پس وقتی خودتان به عنوان والدین در شرایط دشوار رفتار درست را نشان می‌دهید، آن‌ها از شما می‌آموزند که در لحظات استرس‌زا چطور باید واکنش نشان دهند. مثلاً اگر در یک موقعیت دشوار به آرامی نفس عمیق می‌کشید و با صدای ملایم صحبت می‌کنید، کودک شما این رفتار را می‌بیند و از شما یاد می‌گیرد که در موقعیت‌های مشابه، خود را کنترل کند.

فرض کنید که در یک روز شلوغ و پر استرس به کودک‌تان می‌گویید: «من کمی عصبی هستم، ولی می‌خواهم آرام باشم و به مشکل فکر کنم.» این نوع رفتار، به کودک شما یاد می‌دهد که احساسات منفی را می‌توان کنترل کرد و آرامش در برابر چالش‌ها ضروری است.

۶. استفاده از زمان‌بندی برای تنبیه

زمان‌بندی یکی از تکنیک‌های مؤثر برای جلوگیری از رفتارهای ناپسند است. فرض کنید کودک شما در حال بازی کردن با اسباب‌بازی است، اما به‌طور مداوم از آن‌ها برای آزار دادن دیگران استفاده می‌کند. به جای تنبیه فیزیکی یا داد زدن، می‌توانید به کودک‌تان بگویید: «حالا برو به مدت ۵ دقیقه در گوشه اتاق فکر کن که چرا نباید این کار رو بکنی.»

این روش کمک می‌کند که کودک شما بدون احساس فشار یا ترس از شما، در زمانی مشخص به رفتار خود فکر کند. او می‌آموزد که هر اشتباهی فرصتی برای یادگیری است و زمانی که اجازه می‌دهید به فکر کردن بپردازد، به تدریج رفتارهای بهتری از خود نشان خواهد داد.

۷. ایجاد محیط امن و حمایت‌گر

همه ما می‌خواهیم که خانه‌مان برای کودکانمان محیطی امن، گرم و پر از محبت باشد. وقتی کودک شما احساس کند که در هر شرایطی حمایت و محبت شما را دارد، در برخورد با مشکلات کمتر دچار اضطراب می‌شود و بیشتر به شما اعتماد می‌کند. اگر کودک شما اشتباهی کرد، مهم است که او بداند هنوز مورد محبت و پذیرش شما قرار دارد.

مثلاً فرض کنید کودک‌تان تصادفاً چیزی را شکسته و نگران است که شما عصبانی شوید. به جای داد زدن، می‌توانید بگویید: «اشتباهات همه‌جا اتفاق می‌افته. اما بیایید با هم کمک کنیم تا درستش کنیم.» این نوع رفتار نه تنها به کودک شما اطمینان می‌دهد که از محبت شما برخوردار است، بلکه او را به سمت مسئولیت‌پذیری و اعتماد به نفس هدایت می‌کند.

کلام آخر

تربیت کودک بدون داد زدن تنها نیاز به تغییر نگرش ندارد، بلکه نیازمند زمان و تلاش مستمر است. والدین باید به یاد داشته باشند که کودکانی که با محبت و درک تربیت می‌شوند، به احتمال زیاد به انسان‌های مسئول و همدل تبدیل می‌شوند. بنابراین، با به کارگیری این ۷ راهکار می‌توانید رابطه‌ای سالم‌تر، محبت‌آمیزتر و مؤثرتر با فرزند خود برقرار کنید و به‌جای فریاد، با آرامش و عشق تربیت کنید.

سوالات متداول

چرا نباید بر سر کودکان داد بزنیم؟

داد زدن به کودکان می‌تواند باعث آسیب روحی و کاهش عزت‌نفس آنها شود. همچنین، این رفتار باعث می‌شود کودک از شما بترسد و ارتباط عاطفی میان شما و او آسیب ببیند.

چگونه می‌توانیم به کودکان بفهمانیم که رفتارشان اشتباه است بدون اینکه داد بزنیم؟

با گفت‌وگو و توضیح دلایل رفتار اشتباه، کودک می‌تواند درک بهتری از رفتارهای نادرست پیدا کند و بداند چرا باید آن‌ها را تغییر دهد.

آیا تشویق به تنهایی می‌تواند برای تربیت کودک کافی باشد؟

تشویق به‌تنهایی کافی نیست، اما همراه با دیگر روش‌های تربیتی مثل تعیین قوانین و محدودیت‌ها و مدل‌سازی رفتار مناسب، می‌تواند تأثیر بسیار مثبتی داشته باشد.

چه زمانی باید از زمان‌بندی برای تنبیه استفاده کرد؟

زمان‌بندی زمانی مفید است که کودک رفتار ناپسندی انجام دهد و نیاز به زمانی برای تفکر درباره اشتباهش داشته باشد. این کار به او فرصت می‌دهد تا بدون فشار یا تنبیه، درباره رفتار خود فکر کند.